از ميان مصاحبه ها

پيروزی و دستآورد تاريخی دوبعدی

( مصاحبه گر: وبلاگ نيزبين، 2007)

PDF نسخه

 

 

 

 

 

 

 

 


تلاش شماره ٢٥

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

بمناسبت فرا رسيدن 27 ارديبهشت، روز جهانی مقابله با هموفوبيا

سال گذشته جنبش دمکراسی خواهی کشور و همزمان با آن جنبش همجنسگرايان ايران به يک پيروزی سمبليک تاريخی دست يافتند که در تاريخ ماندگار خواهد شد؛ درست چند روز مانده به 27 ارديبهشت ( 17 ماه مه)، روز جهانی مقابله با هموفوبيا، بيش از 100 تن از هنرمندان، فعالان اجتماعی، سياسی و فرهنگی کشورمان بيانيه ای منتشر کرده که در آن ضمن دفاع از حقوق همجنسگرايان، هرگونه فشار و تعدی به اين اقليت جنسی را محکوم و خواهان برسميت شناختن حقوق شهروندی همجنسگرايان گرديدند.

با انتشار اين بيانيه، جنبش دمکراسی خواهی کشور رسما مرزهای خود را گسترده کرد تا اقليت اجتماعی سرکوب شده ای را در درون خود جای دهد و از اين طريق به يک پيروزی اخلاقی دست يافت. امروز ديگر بسختی ميتوان حزب و گروه سياسی / فرهنگی/ اجتماعی ايرانی هوادار دمکراسی و حقوق بشر سراغ گرفت که رسمآ و علنآ سرکوب همجنسگرايان را خواستار باشد، گيريم که خيلی از گروها و فعالان اجتماعی کماکان با در نظر گرفتن وضعيت فرهنگی جامعه، هنوز از ابراز نظر علنی طفره می روند.

بيش از 20 سال است که همجنسگرايان کشورمان ( در داخل و خارج) برای رفع ستم ازخود مبارزه می کنند و خواهان برچيده شدن قوانينی هستند که برابری جنسی آنها را نفی و حقوق اجتماعی و شهروندی اشان را نفی می کنند. انتشار بيانيه روشنفکران کشور در محکوميت هموفوبيا و دفاع از حقوق همجنسگرايان در واقع نوعی اعتراف به مبارزات جنبش همجنسگرايان و خواسته های آن بود و بعنوان يک پيروزی برای جنبش همجنسگرايان کشورمان وارد تاريخ مبارزات آنان شد.

در يک سالگی پيروزی همزمان جنبش دمکراسی خواهی و جنبش همجنسگرايان کشور و همزمان با نزديک شدن 27 ارديبهشت، روز جهانی مقابله با هموفوبيا، پای صحبت نيلوفر بيضايی، يکی از امضاء کنندگان آن بيانيه روشنفکران نشستم.

در شروع مصاحبه خانم بيضائی خود را اينگونه برای خوانندگان وبلاگ تيزبين معرفی می کند:

ن.ب: متولد ديماه 1345 در تهران هستم. در هجده سالگی برای حفظ جان ناچار به ترك ايران شدم. در آلمان به تحصيل در رشته های ادبيات آلمانی، تئاتر-سينما و تلويزيون و تعليم و تربيت پرداختم. در سال 1373 در اين رشته ها فوق ليسانس گرفتم. در همانسال گروه تئاتر دريچه را پايه گذاری كردم و بعنوان نمايشنامه نويس و كارگردان تئاتر تا كنون 11 نمايش بروی صحنه برده ام. علاوه بر اينها در مود تئاتر، مسئله ی زنان و مسايل سياسی و اجتماعی تعداد زيادی مقاله نوشته ام كه در نشريات گوناگون درج شده است.

خانم نيلوفر بيضايی شما يکی از اولين امضاء کنندگان بيانيه گفته شده در دفاع از حقوق همجنسگرايان بوديد. چطور شد که دوستان به فکر تهيه و انتشار چنين بيانيه ای شدند؟

ن.ب: ايده ی اصلی تهيه ی اين بيانيه از دوستان فعال درزمينه ی دفاع از حقوق هم همجنسگرايان در داخل كشور بود. به روز جهانی مقابله با هموفوبيا نزديك بوديم و انگيزه ی خوبی برای انتشار چنين بيانيه ای وجود داشت.

بهر حال من از اين ايده استقبال كردم و در جمع آوری امضا از هنرمندان، نويسندگان و فعالين حقوق زنان تا جايی كه در توانم بود، ياری رساندم. اين بيانيه بنظر من از چند جهت اهميت داشت، اول اينكه همجنسگرايان داخل كشور بدانند كه تنها نيستند و در ميان روشنفكران ايران حاميانی دارند. دوم اينكه آن بخش از روشنفكران كه در اين مورد تا بحال سكوت كرده بودند نيز اين سكوت را شكستند و در اين مورد اعلام موضع كردند كه اين اعلام موضع با خود مسئوليتهايی را بهمراه می آورد.

شما چه تعريفی از هموفوبيا داريد و آيا ميتوان معادل فارسی دقيقی برای آن انتخاب کرد. پيشنهاد شما چيست؟

ن.ب: برای هموفوبيا نمی توان معادلی در يك كلمه يافت يا من نمی شناسم. اما معادل نسبتا طولانی اين واژه همجنسگرا ستيزی ناشی از هراس از همجنسگرايی است. اگر هموفوبيا را صرفا همجسگرا ستيزی

ترجمه كنيم، بسيار نادقيق خواهد بود، چرا كه فوبی يا فوبيا كه اشاره به عامل هراس دارد، ناديده گرفته ايم.

بهر صورت اين ترس و هراس عامل اعمال خشونت نسبت به همجنسگرايان است. عامل نوعی نفرت و انزجار نسبت به همجنسگرايان است. اين هراس از يكسو كاملا غير عقلانی است و از سوی ديگر منجر به نفرت، تعصب و پيشداوريهايی می شود كه اعمال خشونت نسبت به همجنسگرايان را قابل توجيه جلوه می دهد. هموفوبيا همانند پديده هايی چون راسيسم، سكسيسم و ضديت با يهوديان ناشی از يك هراس نا خود آگاه است از بزير علامت سوال رفتن هويت كنونی افراد، گروههای اجتماعی و حتی حكومتها (اكثرا حكومتهای غيردمكراتيك و بخصوص حكومتهای توتاليتر يا ايدئولوژيك). نمونه های بارز اعمال خشونت دولتی نسبت به همجنسگرايان را در دوران استالين، در آلمان نازی و در ايران اسلامی بوضوح می توان مشاهده كرد. اين خود يك بحث طولانی است كه شايد بتوان در فرصتی بطور مفصل بدان پرداخت.

مختصات هموفوبيا در فرهنگ ما ايرانيان در کجاها نمود ( بيشتری) می يابد و چگونه می توان (حداقل) به تعديل آنها کمک کرد؟

ن.ب: در برخوردهای روزمره ، در جوكها و تمسخرها، در ادبيات و بعنوان عامل تشديد كننده و يا تايید كننده در تقسيم بندی نقش زن و مرد در قانون اساسی جمهوری اسلامی ودر قوانين مدنی. برای كمك به تعديل می بايست در مورد مسئله ی همجنسگرايی بطور مشخص و مسئله ی حقوق بشر و حق دگرباشی بطور عام و همزمان حركت كرد و به روشنگری پرداخت. همسويی با تمسخر و تحقير انسانهای ديگر و يا سكوت در برابر آن در كشور ما و در بسياری جوامع ديگر تا كنون به فجايع بشری و قتل عامهای دهشتناك انسانها منتهی شده. برای مقابله و جلوگيری از تكرار اين فجايع ، ما به انسانهايی نيازمنديم كه با شهامت مدنی، اين برخوردهای غيرانسانی را به چالش بكشند و اين از زندگی روزمره ی ما آغاز می شود و به بخشهای ديگر حضور اجتماعی ما تعميم می يابد. عرصه ی هنر و ادبيات، يكی ديگر از عرصه های بسيار مهم برای به چالش كشيدن تعصب و پيشداوری است. عرصه ی ديگر و بسيار مهم عرصه ی سياسی است در به چالش كشيدن قوانين تبعيض آميز كه يكی از نمونه های بسيار مثبت آن كمپين زنان است.

واکنش افراد، شخصيت ها و جريانهای مختلف اجتماعی/فرهنگی در رابطه با انتشار آن بيانيه چگونه بود؟

ن.ب: از يكسو ما با برخوردهای مثبت و حمايت بسياری كه به امضاكنندگان اوليه پيوستند روبرو شديم، از سوی ديگر در نهايت تعجب با برخوردهای بخشا خصمانه ای نيز از جانب كسانی روبرو شديم كه اصلا انتظار اينگونه برخود از آنها نمی رفت. اينگونه برخوردها متاسفانه از جانب كسانی با ما شد كه مبارزه و حركت را امری انحصاری می پندارند و انتظار دارند كه در حركتهای مدنی نيز همان صفبنديها و خط كشيهای كدخدامنشانه ی آنها حاكم باشد. ايرادهايی كه از سوی آنها مطرح شد بسيار نامستدل بود و اصلا معلوم نشد مورد اختلافشان با متن اين بيانيه در كجاست. متاسفانه تفكر قبيله ای، تقسيم بنديهای كاذب انسانها و ميل به حذف ديگری حتی در چنين حركتهايی نيز ديده می شود و نشانگر بيماری عميقی است كه در جامعه ی ما ريشه دارد. نوعی نارسيسم بيمارگونه شايد.

احساس می شود که شما در کنش فعالی با روشنفکران، نيروهای فعال اجتماعی، سياسی و فرهنگی قرار داريد. اين نيروها چگونه به جنبش همجنسگرايان نگاه می کنند؟ يا اصلآ توجهی به آن ندارند؟

ن.ب: البته اين ارتباطات نسبت به پراكندگی و حضور گسترده ی ايرانيان فعال از نظر خودم آنچنان گسترده نيست ، اما تا جايی كه من در ارتباطات خودم خبر دارم، يا بعبارت ديگردر مورد افرادی كه با آنها گهگاه در تماس هستم، می توانم آنها را به دودسته تقسيم كنم. يكی آنها كه پديده ی همجنسگرايی را بصورت يك واقعيت پذيرفته اند و حاضر به حمايت از اين جنبش هستند، ديگر كسانی كه از يكسو مصلحتهای شخصی و اجتماعی و از سوی ديگر بعلت پيشداوريهای پنهان خودشان حاضر به صحبت در اين مورد نيستند و موضوعات ديگری را مهمتر می انگارند.

فکر می کنيد که نيروهای اجتماعی و فرهنگی، فعالان حقوق بشر ( و حتی نيروهای سياسی) تا چه اندازه به وظيفه اخلاقی / انسانی خود در امر ستم زدايی از همجنسگرايان کشورعمل کرده و می کنند؟

ن.ب: در اينمورد بسيار ضعيف عمل شده است. همانطور كه اشاره كردم، كسانی كه می خواهند همگان آنها را بپسندند و با آنها همراه شوند، بدليل اينكه می دانند در اعماق اجتماع نگاه نسبت به همجنسگرايی منفی است، برای از دست ندادن همراهان احتمالی هم كه شده، ترجيح می دهند در اين مورد سكوت كنند. متاسفانه اين دسته متوجه نيستند كه همگان را نمی توان در همه حال با خود داشت. برای دفاع از حقوق انسانی، برای رسيدن به آزادی ما به آزاديخواهانی نيازمنديم كه بسيار فراتر از اينگونه مصلحتها را ببيندند و حاضر باشند برای جلوگيری از پايمال شدن حقوق حتی يك نفر ايستادگی كنند .

عده ای از همجنسگرايان بر اين باورند که در شرايط فعلی بهتر است فعاليت ها طوری تنظيم شوند که جنبش حق خواهی همجنسگرايان به رودررويی مستقيم با حاکميت کشيده نشود. عمده ترين دليل آن هم اين است که اگر مشکلی برای کسی پيش بيايد هيچ فرد يا ارگان و تشکلی ريسک حمايت و دفاع از دستگير شدگان را نخواهد کرد. نظر شما در اينباره چيست؟

ن.ب: فكر می كنم از يك نظر حق با آنهاست. همجنسگرايان بايد بتوانند در وهله ی اول خود را قوی كنند و متشكل شوند. يك نكته ی اساسی در فعاليت همجنسگرايان داخل در اين است كه آنها ناچارند با نام مستعار فعاليت كنند و نمی توانند هويت واقعی خود را آشكار كنند. اين مشكل خود بخود از جنبش هنجنسگرايان يك جنبش زيرزمينی می سازد كه امكان حضور علنی را پيدا نمی كند. از سوی ديگر در داخل تا جايی كه من می دانم بسياری از فعالين يا خود دچار نوعی هموفوبيا هستند و يا اينكه جرات حمايت علنی را پيدا نمی كنند. هر چند كه در ميان كسانيكه به ما پيوستند اگر اشتباه نكنم چند نفری از داخل با نام واقعی خود امضا كردند. به باور من ارتباط ميان همجنسگرايان و جنبش زنان بسيار مهم است. البته در شرايط فعلی كه جنبش زنان شديدا زير ضربه است ، مشخص است كه چنين همكاری بصورت علنی ممكن نيست، اما ارتباط و حمايت متقابل در اين زمينه بسيار به هر دو كمك خواهد كرد. در دراز مدت اما مطالبه ی حقوق بدون درگيری با قوانين و ساختار حكومت اسلامی ممكن نيست.

وبلاگ نويسی، انتشار مجلات، ايجاد گروه های دوستی محدود و حتی برگزاری پارتی های دوستانه و يا گروه های ياهو و امثالهم در اينترنت همه بخشی از فعاليت برای ابراز وجود، دادن آگاهی و کسب اعتماد به نفس و جمع آوری نيرو محسوب می شود. همجنسگرايان اين چيزها را برای خود فراهم کرده اند. فکر می کنيد در اين شرايط کدام برنامه فعاليتی لازم است که همجنسگرايان به آن روی آورند؟

ن.ب: من همه ی فعاليتهايی را كه شما ذكر كرديد، مثبت می دانم. فكر می كنم در پاسخ سوال پيشين به يك امر مهم يعنی ارتباط با جنبش زنان اشاره كردم. برای همه شان آرزوی موفقيت می كنم و اميدوارم كه خود آگاهی و اعتماد به نفس در دوستان همجنسگرای ما آنقدر قوی بشود كه بتوانند بصورت متشكل برای احقاق حقوقشان در جامعه و بطور علنی حضور بيايند.

در سال های اخير رويه حکومت در برخورد با همجنسگرايان تا حدودی تعديل ( يا عوض) شده. يعنی حکومت از تعقيب، دستگيری، زندان و شلاق فعال دست برداشته و فقط سکوت اختيار کرده. تحليل شما از اين تغيیر رويه چيست؟

ن.ب: اين سكوت ، سكوتی پايدار نيست و اين تغيیر رويه بمعنای تغيیر نگاه نيست. چون نگاه حكومت در قوانين آن تبلور يافته است و در اولين فرصت كه فكر می كنم با سركوب دوباره ی جنبش زنان شاهديم، دوباره اين روند ادامه خواهد يافت. بايد هوشيار بود و در عين حال از تلاش برای تغيیر دست برنداشت.

جنبش همجنسگرايان مسئوليتی برای تك تك افراد خود وبرای نسلهای بعدی بر عهده گرفته كه آن را ملزم به هوشياری و تلاشی خستگی ناپذير برای احقاق حقوق انسانی می كند و به جنبش دمكراتيك و سكولار مردم ايران پيوند می دهد.

اگر روزی همجنسگرايان دست به تشکل در کشور بزنند و با سرکوب و دستگيری از طرف حکومت مواجه شوند، بدون شک جنبش جهانی همجنسگرايان در خارج واکنش تندی نشان خواهد داد. اما آيا فکر می کنيد که در صورت بروز چنين مسئله ای، مدافعان حقوق بشر و کلا جنبش دمکراسی خواهی کشورمان ( حداقل در خارج) بدفاع از دستگير شدگان خواهند پرداخت يا نه؟

ن.ب : در صوتی كه چنين اتفاقی بيفتد، من با اطمينان می توانم بگويم كه سازمانهای حقوق بشری ايرانی و بسياری از فعالين اجتماعی و سياسی ايرانی در خارج به دفاع از همجنسگرايان دستگير شده خواهند پرداخت.

بعضی ها جنبش همجنسگرايان را جنبشی اجتماعی و فرهنگی تعريف می کنند و معتقدند که اين جنبش به هيچ وجه نبايد وارد سياست شود، بخصوص که دخالت در سياست می تواند به حساس تر شدن حکومت و سرکوب شديدتر منجر شود. نکات ضعف و قوت اين ديدگاه کدامها هستند و چرا؟

ن.ب: فكر می كنم در اين مورد توضيح داده باشم، اما در تكميل گفته های پيشينم باز می گويم. درست است كه جنبش همجنسگرايان در وهله ی اول يك جنبش اجتماعی و فرهنگی است. اما در كشوری كه ضديت با حق حيات انسانی همجنسگرايان درقوانينش نهادينه شده است، دفاع شما از حقوق خودتان به امری سياسی بدل می شود. همانطور كه مسئله ی حجاب، حقوق زنان و جنبشهای اجتماعی ديگر در تكامل خود سازندگان شايد مهمترين جنبش سياسی معاصر در ايران بشوند. بدون وجود يك ساختار دمكراتيك، بدون جدايی كامل دين از حكومت ، بدون وجود حق حضور علنی بصورت نهاد مدنی و جنبش اجتماعی، امكان تحقق خواسته های همجنسگرايان و جنبشهای ديگر اجتماعی صفر است. در همين كشورهای اروپايی كه ما زندگی می كنيم، هنوز و پس از سالها مبارزه و روشنگری، هموفوبيا در اعماق جامعه و گاه بشدت وجود دارد. با كار فرهنگی می توان روشنگری كرد، اما نمی توان همه ی افراد يك جامعه را قانع كرد. زندگی آزاد همجنسگرايان تنها در حفاظت قانون و ساختاری ممكن شده كه حق حيات، حق ازدواج، حق زندگی مثل هر انسان ديگری را برای آنها برسميت می شناسد و اين قوانين در جوامع دمكراتيك در نتيجه ی مبارزات خود همجنسگرايان در نتيجه ی شركت گسترده ی آنها در تظاهرات خيابانی در نتيجه ی فعاليتهای علنی آنها، در نتيجه ی حمايت تشكلها، شخصيتها، در نتيجه ی روشنگری در مطبوعات بوجود آمده است.

حکومت غير دمکراتيک چين هم دهها سال همجنسگرايی را از نتائج " فرهنگ منحط غرب" می دانست و حتی تا چند سال قبل بطور فعالی به فيلتر کردن و بستن سايت های همجنسگرايان می پرداخت. اما چند سال قبل بيمار و انحرافی بودن همجنسگرايی را از قوانين خود حذف کرد و امروز همجنسگرايی بعنوان يک گرايش جنسی در چين برسميت شناخته شده. آيا جمهوری اسلامی ايران همچون دولت چين از چنان ظرفيت های تحولی برخوردار است که از همجنسگرايی جرم زدايی کند و حقوق همجنسگرايان را برسميت بشناسد؟ چرا؟

ن.ب: لازم است در مورد چين و واقعيتها جاری از آن توضيحاتی بدهم. پيش از آن بايد به يك تفاوت عمده ميان حكومت های توتاليتر چين و ايران اشاره كنم. حكومت چين عليرغم ديكتاتور بودنش يك حكومت سكولار است كه در آن نهاد دين از نهاد حكومت جداست. حكومت ايران يك حكومت تام گرای دينی است و قرآن و احكام شريعت، احكام پايه ای قانونگذاری را در آن تشكيل می دهد. نگاه اسلام و قوانين مدنی به همجنسگرايی نيز حتما نياز به توضيح مكرر ندارد. بهر صورت همين يك تفاوت كافيست تا پاسخ سوال شما از جانب من منفی باشد. خير، حكومت اسلامی ظرفيت تحول ندارد ، چون قوانينش برگفته از قوانين زمينی نيست، بلكه آسمانی است و احكام آسمانی قابل تغيیر نيستند. مورد ديگر كه به چين مربوط می شود، لازم به توضيح است كه هر چند در چين در آوريل 2001، همجنسگرايی از ليست بيماريهای روانی خط خورد، اما در زمينه ی روشنگری در اين مورد، راهها همچنان بسته است. نگاه رسمی و دولتی همچنان نسبت به همجنسگرايی منفی است. موارد بسياری از دستگيری همجنسگرايان همچنان وجود دارد. در مطبوعات در اين مورد سانسور مطلق حكمفرماست. نمايش فيلمهايی كه موضوع همجنسگرايی دارند، همچنان ممنوع است. تنها امكان همجنسگرايان برای ابراز عقيده كماكان اينترنت است. همچنان بسياری از همجنسگرايان بصورت مخفی و پنهانی زندگی می كنند. بهر حال اين توضيحات اجمالی را در مورد چين لازم دانستم و در مورد ايران بدلايلی كه برشمردم تحول در قوانين را ناممكن می دانم.

شرايط، موقعيت، و همچنين توان نيروی جنبش همجنسگرايان ايران در شرايط فعلی را چگونه ارزيابی می کنيد و نقاط قوت و ضعف آن کدامها هستند؟

ن.ب: در اين مورد بدليل عدم حضور در ايران تنها می توانم به شنيده ها اكتفا كنم. ارزيابی من حتما دقيق نيست. از اينكه می بينم در ميان همجنسگرايان ما افراد آگاه و بيدار و كسانيكه برای دانستن، توانستن و تغيیر فعاليت می كنند، كم نيستند، بسيار شادمانم و آ ن را به فال نيك ميگيرم. عناصر آگاهتر اين جنبش در ايجاد اعتماد به نفس و حس همبستگی ميان همجنسگرايان می توانند نقش مهمی بازی كنند. تمام فعاليتها از ايجاد وبلاگ گرفته تا انتشار نشريات اينترنتی و تلاش برای ايجاد ارتباط متقابل را بسيار مثبت می دانم. از سوی ديگر يكی از ضعفها را كه در مورد جنبشهای ديگر نيز صدق می كند در هژمونی طلبی، عدم قاطعيت، كمبود حس همكاری، عدم تشخيص منافع مشترك بعنوان مبنای حركت مشترك، دخالت دادن دعواهای شخصی در حركت عمومی می دانم كه می تواند به اين جنبش ضربه بزند. نكته ی ديگر اينكه اميدوارم اين جنبش بتواند مستقل بماند و اين همان آرزويی است كه در مورد جنبش زنان نيز دارم. منظورم هم مشخصا اجتناب از افتادن دوباره به دام جناحهای حاكم است كه گهگاه برای ژست دمكراسی نياز به پشتيبانی چنين جنبشهايی دارند، اما در نهايت از آنها استفاده ی ابزاری می كنند، چرا كه منافع نهايی حاكمين در تداوم حكومت دينی است كه تامين می شود و منافع نهايی جنبشهای اجتماعی در تغيیر و برقراری دمكراسی و جدايی دين از حكومت نهفته است. همراهيهای مقطعی از موضع ضعف تنها به حريف قويتر ياری می رساند.

آيا امضاء کنندگان بيانيه سال گذشته، امسال برنامه خاصی برای روز جهانی مقابله با هموفوبيا دارند؟ خود شما چي؟

ن.ب: در اين مورد خبری ندارم. اصولا من در يكسال گذشته بدليل مشغوليت شبانه روزی در كار تئاتر و اجراهای پی در پی و همزمان دو نمايشم بر صحنه در اين زمينه و همچنين در نوشتن مطالب سياسی و اجتماعی كم كار شده ام. اما اگر دوستان تصميمی بگيرند و همتی بكنند، حاضرم همكاری كنم.

 

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET