از ميان مصاحبه ها

 

به مناسبت اجرای نمایش بوف کور در فستیوال تیرگان تورنتو/ کانادا

(مصاحبه با سلام تورنتو/ ژوئن ٢٠٠٨)

PDF نسخه

http://www.tirgan.ca/events/Crew_Niloufar.html

تا دو هفته دیگر، در چارچوب فستیوال تیرگان، نیلوفر بیضایی كارگردان سرشناس تئاتر، نمایشنامه بوف كور را كه برداشتی تئاتریك از اثر معروف صادق هدایت است در تورنتو به روی صحنه می آورد.
نیلوفر بیضایی كه متولد سال ١٩٦٧ در تهران است، ابتدا برای مدت ٧ سال به آموزش باله و پیانو پرداخت و سپس در سال ١٩٨٥ به آلمان رفت و در دانشگاه گوته در فرانكفورت به تحصیل ادبیات آلمانی و تئاتر و سینما پرداخت. در سال ١٩٩٤ او مدرك فوق لیسانس خود را دریافت كرد و همزمان گروه تئاتر دریچه را تاسیس كرد كه تا امروز به عنوان كارگردان، نمایشنامه نویس و طراح این گروه را هدایت كرده است.نیلوفر بیضایی تاكنون دهها مقاله در زمینه تئاتر و نیز موضوعات اجتماعی و سیاسی مرتبط با ایران و بخصوص زنان نوشته است.بعضی از آثار تئاتری نیلوفر عبارتند از : مرجان، مانی و چند مشكل كوچك، بازی آخر ، سه نظر درباره يك مرگ و بوف كور.
نیلوفر بیضایی در عرصه حقوق بشر نیز فعال است و جایزه آكادمی جهانی هنر، ادبیات و رسانه ها را در عرصه هنرهای دراماتیك برنده شده است.
نمایشنامه بوف كور كه در فستیوال تیرگان اجرا می شود، براساس شاهكار يكی از برجسته ترین نویسندگان ادبیات مدرن ایران يعنی صادق هدایت تنظیم شده است.
هفته گذشته نیلوفر بیضایی در مصاحبه ای اختصاصی با سلا‌م تورنتو به سوالا‌ت ما پاسخ گفت. متن مصاحبه را در اینجا ملا‌حظه می كنید:
سلا‌م تورنتو : خواهش می كنم كمی درباره نمایشنامه "بوف كور" برای خوانندگان عزیز ما توضیح دهید.

 

بیضایی : ‌بوف كور يكی از مهمترین آثار ادبی دوران معاصر ایران است. اثری دور و پر رمز و راز و در عین حال بسیار نزدیک.
بوف كور در واقع توصیف كننده ی وضعیتی است میان خواب و بیداری و يا برای من بنوعی بیان ادبی ضمیر نا خودآگاه انسان ایرانی است . انسانی كه از يک سو در جستجوی فردیت خویش است و از سوی دیگر در بستر فرهنگی سنتی و توده گرا رشد يافته كه بشدت در مقابل فردیت جویی می ایستد. البته بوف كور اثری چند لایه نیز هست كه با كل هستی شناسی دوالیستی و نگاه خیر و شری انسان ایرانی به چالش بر می‌خیزد. در همین راستا خطوط قرمز بسیاری از این تقسیم بندی های رایج در بستر چنین فرهنگی مانند خوب و بد، زنانه و مردانه ... در بوف كور بزیر علامت سوال برده می شود.
بوف كور شاید يكی از اولین آثار ادبی ایران باشد كه در آن فردی از دغدغه های درونی خود و بعنوان فرد سخن می گوید. اینكه به این فردیت می‌رسد يا نه، پرسشی است كه بوف كور برایش حكمی قطعی صادر نمی كند.
در فرهنگ سنتی فرد را جمع تعریف می كند، ارزشگذاری می كند و هدایت می كند. بوف كور تلاشی است درست در خلاف این جهت.
از این منظر رسیدن به تعریفی از هویت ملی بدون وجود فرد و فردیت يافتن انسانها و پذیرش این تفرد غیر ممكن است. به همین دلیل بوف كور را سر آغاز ادبیات مدرن ایران خوانده اند.
من يک جای دیگر نیز گفته ام كه بوف كور از نظر من اثری است شدیداً شخصی و در عین حال شدیداً اجتماعی .
به باور من آثار بزرگ ادبیات دنیا نیز اكثراً از همین مشخصه برخوردار بوده اند.
من به دو دلیل به سراغ بوف كور رفتم و خواستم آن را بروی صحنه ببرم. اول اینكه دیدم دغدغه های بوف كور دغدغه های من امروزی نیز هست و شاید پرسش های بوف كور امروز بیش از هر زمان دیگر برای ما ایرانیان دوباره مطرح شده باشد.
بوف كور تاریخ مصرف ندارد .
دلیل دیگری كه باعث شد به بروی صحنه بردن بوف كور علاقمند شوم، تصاویر بسیار قوی در این متن ادبی است كه به باور من هر كسی را كه با صحنه و تئاتر و بخصوص با تئاتری كه يكی از ستونهای اصلی آن را زبان تصویر تشكیل می دهد سرو كار دارد به وسوسه می اندازد.
سلا‌م تورنتو : كار تئاتر را چگونه شروع كردید؟ چه چیزی سبب گردیده كه به سمت كارگردانی نمایشنامه‌هایی از آثار بزرگ ادبیات ایران روی آورید؟


بیضایی : تئاتر از همان كودكی بخشی از زندگی من بوده است. چون من در فضای خانوادگی متولد شده ام كه تئاتر و سینما دغدغه ی هر روزه ی انسان‌های دور و برم بوده است.
از كودكی بخت این را داشته ام كه تئاتر ببینم و زیاد هم ببینم و همچنین بخت بودن و دیدن فضای پشت صحنه ی تئاتر را.
من همچنین حدود شش سال باله كار كرده ام و مجموعه ي این تجارب علاقه ي من به تئاتر را در دوران جوانی به يک عشق تبدیل كرد. در آلمان نیز هنگام تحصیل بسراغ تئاتر رقتم و بعد از پایان تحصیلم كار از سال ١٩٩٤ كار عملی در تئاتر را بعنوان نمایشنامه نویس و كارگردان آغاز كردم.
كار خلاقه و در مورد من كار تئاتر بنوعی با خود اعتیاد می آورد. هر چه بیشتر كار می كنی، بیشتر به كار كردن و خلق آثار جدید نیاز پیدا می كنی.
برای من زندگی بدون تئاتر قابل تصور نیست و همین باعث شده كه علیرغم تمام سختی هایي كه كار تئاتر در غربت با خود دارد به كار ادامه بدهم.
سلا‌م تورنتو : مهاجران ایرانی در نقاط مختلف جهان، نظیر كانادا، ساكن شده و رشد كرده اند. كامیونیتی ایرانیان در اروپا در چه حالی هستند؟ تا چه اندازه با كامیونیتی های مادر پیوند برقرار كرده‌اند؟


بیضایی : متاسفانه جامعه ي ایرانی در اروپا بسیار از هم گسیخته است. روابط دوستی و كاری نا پایدار است و ایرانیان بجای همدلی و شادی از حضور يكدیگر ترجیح می دهند با يكدیگر فاصله بگیرند. فكر می‌كنم این از هم گسیختگی بنوعی در همه جا و حتی در خود ایران وجود داشته باشد و تنها مخصوص اروپا نیست.
بررسی این پدیده نیز نیازمند كار مستمر گروهی متخصص در مورد روانشناسی اجتماعی ایران بعد از انقلاب است كه بجز كارهای پراكنده و سطحی، هنوز كار جدی در این زمینه نشده است.
به هر حال و بهمین دلیل فكر می كنم كار هنری و فرهنگی برای ایرانیان خارج از كشور يک ضرورت است و درشكل گیری نوعی نزدیكی و در عین حال چالش متمدنانه میان آنها می تواند نقش بسیار مثبتی ایفا كند.
در عین حال باید اضافه كنم كه بسیار خوشحالم كه علیرغم این از هم گسیختگیها ما توانسته ایم با گروه تئاترمان كه دریچه نام دارد بمدت 14 سال بی‌وقفه تئاتر تولید كنیم و عشق به تئاتر توانسته كسانی را بیش از يک دهه به همراهی و همكاری وادارد بطوریكه می توانم بجرات بگویم يک خانواده‌ی تئاتری داریم كه توانسته چهارده سال تمام از شهر به شهر و از كشور به كشور برود و يک دریچه ی كوچک و يا امكان اندک برای دیدن و تعمق در مسایل پیچیده‌ی فرهنگی واجتماعی مان به بینندگانش هدیه كند.
سلا‌م تورنتو : علاوه بر آثار تئاتری، شما مقالات مختلفی در عرصه های اجتماعی و سیاسی نوشته‌اید. به نوشتن در كدام زمینه ها بیشتر علاقه دارید؟


بیضایی : همانطور كه اشاره كردید من علاوه بر كار تئاتر در مورد مسائل اجتماعی و سیاسی ایران می‌اندیشم و مطالبی نیز می نویسم.
من در مورد زنان و حقوق آنها و همچنین در مورد زنانی كه در تاریخ ایران نقش موثری داشته اند (مانند طاهر قره العین) و همچنین زنان امروز ایران مطالب بسیاری دارم. همچنین در مورد انقلاب مشروطه بعنوان سر فصل آزادیخواهی در ایران و همچنین متفكرین مشروطه (مانند آخوندزاده) چند مطلب تحقیقی دارم. مطالب دیگری نیز در مورد مسائل سیاسی روز و اصولاً ایران پس از انقلاب و نقشی كه آزادیخواهان ایرانی می توانند در مسیر تحول بازی كنند و همچنین پاره ای از معضلات اجتماعی جامعه ی ایران بعد از انقلاب مثل پدیده ي تن فروشی نیز متونی نوشته ام.
در عین حال باید بگویم كه من در مورد تئاتر و سینما و بخصوص تئاتر نیز تعداد زیادی مطلب پژوهشی نوشته ام و همچنین مطالبی در مورد تئاتر امروز جهان به فارسی ترجمه كرده ام.
سلا‌م تورنتو : نفوذ و موفقیت هنر و ادبیات ایرانی درهنر و ادبیات امروزه جهان، از جمله در تئاتر را چگونه ارزیابی می كنید؟


بیضایی : در داخل ایران محدودیت های بیشمار و در راس آن سانسور و نبود آزادی باعث شده بسیاری از جوانان به كار هنری جلب شوند، چرا كه فضا و زبان هنر رهایي بخش است و قدرت تخیل و خلاقیت می تواند تمام مرزهای ممنوعه را پشت سر بگذارد.
زبان هنر، زبان پرسش است و بر خلاف زبان سیاست و بخصوص سیاستی كه با استبداد ایدئولوژیک در هم آمیخته حكم صادر نمی كند. من جداً امیدوارم كه در میان اینهمه علاقمندانی كه به كار هنری روی آورده اند استعدادهای درخشانی بتوانند زمانی به موج های جریان ساز هنری بدل شوند. البته می دانم كه در شرایط كنونی بسیاری از این استعدادها هنوز بروز نكرده نابود می شوند.
در مورد تئاتر باید بگویم كه هنر صحنه از آنجا كه هنر زنده است ، بسیار اجتماعی است و در عین حال نفس به نفس تماشاگر زنده شكل می گیرد و می بالد، هراس سانسورچیان از این هنر نیز چندین برابر است و در نتیجه سانسور شدیدتری در آن اعمال می شود. با اینهمه می دانم كه تلاشهای بسیار برای گذشتن از این سدها و موانع و ارائه ی آثار درخشان تئاتری انجام شده و می شود كه امیدوارم زمانی به بار بنشیند.
در خارج از ایران هم با وجود تمام پراكندگیها و بی‌امكانیها در این سالها گروههای زیادی داشته ایم و داریم كه با تولید و كار بی وقفه هنر تئاتر ایرانی را در اینجا زنده نگاه داشته اند و تلاش های موفقی نیز در این زمینه داشته ایم.
سلا‌م تورنتو : از كدام يك از آثار خود بیشتر راضی هستید؟


بیضایی : پاسخ دادن به این سوال از این نظر دشوار است كه من به هر كاری كه بروی صحنه می برم تا موقعی كه ساخته و پرداخته شود دلبستگی عجیبی دارم و بعد كه بروی صحنه رفت در واقع كار من كارگردان بنوعی به پایان می رسد و به فكر كار بعدی هستم. اما مقایسه ی آنها با يكدیگر مثل این می‌ماند كه از مادری بخواهید میان فرزندانش يكی را انتخاب كند. با اینهمه سه تا از نمایش‌هایم هستند كه هنوز بسیار دوستشان دارم و شاید زمانی تصمیم بگیرم آنها را دوباره بروی صحنه ببرم.
يكی اولین نمایشم بنام مرجان، مانی و چند مشكل كوچک است و دومی سرزمین هیچكس. نمایش سوم هم تا همین اواخر روی صحنه بود ، آوای سكوت نام دارد و بزبان آلمانی كار و اجرا شده است.
در عین حال اولین متن نمایشی كه نوشتم اما خودم آن را كارگردانی نكردم را نیز دوست دارم زمانی به كارگردانی خودم اجرا كنم. نام این نمایش بانو در شهر آینه است. اما باید بگویم آنقدر كارها و ایده های جدید در ذهنم هست كه نمی‌دانم آیا اجرای دوباره ي آن كارها امكان پذیر خواهد بود يا نه.
كاری كه در ذهنم آن را نوشته ام و هنوز بروی صحنه نبرده ام و به آن دلبستگی عجیبی دارم نیز در مورد طاهره قره العین است و نمی دانم چه زمان امكان كار كردن آن برایم فراهم خواهد شد.
سلا‌م تورنتو : درباره فستیوال تیرگان، چه پیش بینی می كنید؟ انتظارات شما چیست؟


بیضایی : من جداً امیدوارم كه جشنواره تیرگان بتواند امكان يک تبادل فكر میان هنرمندان و مردم و همچنین میان خود آنها بوجود بیاورد.
انتظارم این است كه در این جشنواره ورای معرفی آثار هنری ایرانی به كانادایي ها، این امكان بوجود بیاید كه با توجه به دوران بسیار سختی كه هنر ایران تحت فشار سانسور و حاكمیت ایدئولوژی می گذراند، میان هنرمندان ایرانی شركت كننده و مخاطبین آنها نیز امكان گفتگو و تبادل نظر در این مورد بوجود بیاید.
كسی كه كار هنری می كند نمی تواند بختكی بنام سانسور را كه بر سر فرهنگ و هنر ایران سنگینی می كند نادیده بگیرد. امیدوارم با وجود تمام محدودیت ها و معذوریت های قابل درک ، از كنار این معضل و سد بزرگ شكوفا شدن واقعی هنر بی اعتنا نگذریم .
ما هنرمندان ایرانی هستیم و برای كشوری بنام ایران كار می كنیم. پرسش و تعمق در چیستی و چگونگی سرزمینی كه جان و روح و هنر ما بدان بسته است از این مسیر نیز می گذرد. در عین حال امیدوارم امكان همكاریهای دراز مدت برای هنرمندان و برگزاركنندگان نیز بوجود بیاید كه شكل گرفتن چنین چشم اندازی می تواند به تداوم و ثبات در كار تولید هنری برای ایرانیان نیز ياری رساند. همچنین امیدوارم خستگی كار طاقت فرسایي كه دوستان برگزاركننده بر عهده گرفته اند با برگزاری موفق این جشنواره از تنشان بیرون برود.

 

^

 


 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET