از ميان مصاحبه ها

گفتگو با نيلوفر بيضايی

( چاپ شده در ويژه تئاتر، پايیز ٢٠٠١ )

PDF نسخه

 

 

 

 

 

 


 

 

ويژه تئاتر : نمايش سه نظر درباره ی يك مرگ تا كنون چند اجرا داشته و آيا از همه ی آنها راضی بوده ايد؟ استقبال تماشاگران چگونه بوده است ؟ در كدام شهر بيشتر؟

نيلوفر بيضايی : نمايش جديد من سه نظر درباره ی يك مرگ كه بر اساس نوشته ی خانم مينا اسدی آن را تنظيم و كارگردانی كرده ام، تاكنون در شهرهای فرانكفورت، هامبورگ و برلين اجرا داشته و هفته ی آينده نيز در شهر كلن اجرا خواهد شد. استقبال تماشاگران از اين نمايش بسيار مثبت بوده و به قول بسياری از تماشاگران كارهايم صميمی ترين كار من و در عين حال آغاز مرحله ای جديد در فرم پردازی و بلحاظ تكنيك كاری است. البته اينها كه می گويم همه نقل قولهای برگرفته از نظرات تماشاگران است . اگر از خودم بپرسيد ، از آنجا كه اين كار يكی از سخت ترين كارهايم بود و بيشترين بدشانسی ها در حين تمرينها بر سرمان آمد (از جمله شكستن دست يكی از بازيگران اصلی ، خانم حميدی، درست ١٠ روز مانده به اجرا كه منجر به حذف او از كار شد . ناچار شدم از بازيگر ديگرم كه در كاسل زندگی می كند، بخواهم كه به جای او بازی كند ، و اين يعنی درست در ١٠ روز آخر كه مهمترين مرحله ی تصحيحات و شكل گيری نهايی كار است ، ناچار شدم روزی ١٦ ساعت با بازيگر جديدم تمرين كنم تا به اجرا برسد) ، هنوز حس واقعی ام را نسبت به اين كار نيافته ام. فقط می توانم بگويم كه بسيار خسته ام. شايد بدانيد كه اين هشتمين كار من است و من در اين سالها هر سال يك كار جديد بروی صحنه برده ام كه حدود يكسال بصورت گشت اروپايی اجرا شده است. يعنی در هنگام اجرای يك كار ، متن كار بعدی را نوشته ام و هنوز اجراها تمام نشده ، تمرينهای كار جديد را آغاز كرده ام. در ضمن در نشريات گوناگون نيز بطور مداوم مطالب تاتری و غيرتاتری نوشته ام . مشكل بی پولی، پراكندگی همكاران و خستگی راه را نيز كه به اينها اضافه كنيم ، خواهيم ديد كه چگونه شرايط سخت كاری ما را از پا می اندازد. با اينهمه استقبال بيش از حد تماشاگران بخصوص در فرانكفورت و هامبورگ، خستگی كار را تا حدودی از تن ما بدر آورد.

ويژه تئاتر : خلاصه ای از داستان نمايش برايمان بگويید.

نيلوفر بيضايی : اين نمايش از پنج تابلو تشكيل شده است و خط داستانی به شيوه ی مرسوم ندارد ، بلكه صحنه ها بصورت كلاژهای نمايشی در يك خط اصلی بيكديگر مرتبط می شوند . از مكالمه با حوا آغاز می شود و در تابلوهای بعدی نيز به موقعيت زنان بظاهر مدرن امروزی بسط پيدا می كند كه در تفكر و رفتارهای اجتماعی ، كاملا سنتی عمل می كنند و در عمل به تحكيم روابط سنتی موجود ياری می رسانند. در زبان اين نمايش از عنصر طنز كه مينا اسدی بسيار به آن مسلط است، استفاده شده است و من نيز در فرم و پرداخت تلاش كرده ام تا با اضافه كردن صحنه های تصوير ی و ارائه ی برداشت خودم از اين نوشته در يك ساختار نمايشی ، به انتقال حسی حرف نمايش كمك كنم.

ويژه تئاتر : آيا اين نمايش در روال نمايشهای قبلی شماست؟ همان فضا را دارد؟

نيلوفر بيضايی : اين نمايش يك تفاوت اساسی با نمايشهای ديگرم كه اكثر قريب به اتفاق آنها را خودم نوشته ام ، دارد. من در نوشته هايم بدنبال رد پای زنانی می گردم كه آن چارچوبهای از پيش تعيین شده و رايج را بر نمی تابند. زنان معترض نه گو به اجبار. در متن مينا اسدی اما دقيقا به آن نگاه اكثريت پرداخته شده است. زنانی كه خود به تقويت ساختارهای مردسالارانه كمك می كنند و در مقابل همجنسان خود می ايستند . ويژگی متن خانم اسدی در اين است كه نظر و نگاه خودش را بعنوان نويسنده در اين پرداخت دخالت نداده است ، بلكه آن شكل موجود را بدون دستكاری بازسازی می كند. در اين مسير مثالهايی كه نمايش نشان می دهد، به سطوح ديگر اجتماعی و حتی به زنان روشنفكر نيز قابل تعميم است. در اينجاست كه بحث سنت و مدرنيته مطرح می شود. براستی چند درصد زنانی كه مدافع حقوق زنان هستند ، با يكديگر همبستگی دارند و از يكديگر حمايت می كنند. چرا نياز به تايید شدن از جانب مردان و اين حس خود كم بينی تاريخی ، حتی در زنان آگاه ما نيز موجود است؟ اينها سوالات ديگری است كه تماشاگر زيرك بدانها می رسد ، كما اينكه تاكنون نيز چنين شده است. البته بر خلاف انتظار ما تجربه نشان داد كه زنان عادی بسيار بهتر توانسته اند با كار ارتباط برقرار كنند و اين مورد را در تحليل خود به سطوح اجتماعی ديگر نيز بسط دهند . برای مثال در برلين كه اكثر تماشاگران ما را روشنفكران شهر تشكيل می دادند ، مرتب از سوی آنها تكرار می شد كه اين مسائل ديگر معضلات ما نيستند و ما اينها را حل كرده ايم ، در حاليكه اين ادعا خلاف واقعيت است. بسياری از سنتهای غلط و ضدزن جامعه ی ما در جوامع روشنفكری نيز بهمان روال سابق بازتوليد می شوند ، منتها تنها شكل عوض كرده اند و در هسته ی اصلی همان هستند كه بوده اند.

ويژه تئاتر : نظرتان درباره ی جشنواره ها (با وجود اينكه سوال جديدی نيست!) چيست؟ آيا بايد وجود داشته باشند ، با همه ی اشكالاتی كه چه برای هنرمندان شركت كننده و چه برای برگزاركنندگان هست! و بقولی آيا وجودشان حتی بشكل ناقص بهتر از عدم وجودشان است ، يا شما با اين قول مخالفيد؟ آيا فكر می كنيد كه برگزار كننده احترام لازم را به هنرمندان نمی گذارد ؟

نيلوفر بيضايی : وجود جشنواره های تاتری به گمان من امری است كاملا ضروری كه از يكسو به ايجاد رابطه ميان هنرمندان تاتر كمك می كند و از سوی ديگر منعكس كننده ی فعاليتهای هنری ايرانيان خارج از كشور است . منتها پيش شرط برگزاری هر فستيوال اين است كه بودجه ای مشخص در اختيار داشته باشد تا بتواند از پس مخارج سفر گروههای تاتری بر آيد و نيز بتواند به آنها دستمزدی برای كارشان بپردازد . همينطور در راه خدا نمی شود كار كرد. ما كه برای ارئه ی هر كار چند برابر يك انسان عادی بايد نيرو بگذاريم و از تمام خواستهايی كه يك انسان معمولی دارد ، بگذريم ، ديگر نبايد بهيچوجه ناچار باشيم كه علاوه بر اين ضررها كه متحمل می شويم به زير قرض نيز برويم و سرانجام عمری بدهكار اين و آن باشيم . كه چه؟ ‏كه می خواهيم برای ايرانيان كار فرهنگی كنيم؟ بسيار خب، اما اين جامعه نيز بايد سهمی را بر عهده بگيرد ، وگرنه توليدات فرهنگی خارج از كشور متوقف خواهد شد و اين بضرر هيچكس نيست جز همين جامعه كه به افتخارات فرهنگی قرنها پيش خود می بالد ، اما ايثارهای بيدريغ فعالان فرهنگی اش را در زمان حال ناديده می گيرد.

از سوی ديگر توليدات فرهنگی يك جامعه بازتاب عملكرد و هويت آن جامعه است. حمايت جامعه ی ايرانی خارج از كشور از كه اكثريت آن را ايرانيان معترض به سانسور و ديكتاتوری اسلامی تشكيل می دهد از هنرمندانش، در شرايطی كه روز بروز بر تعداد دكانداران هنر كه به اميد امكانات بيشتر به جمهوری اسلامی روی خوش نشان می دهند و عرصه را بر فرهنگ ورزان واقعی تنگ تر می كنند ، بيش از پيش اهميت دارد. بعبارت ديگ توقف فعاليتهای فرهنگی و هنری در تبعيد ، در جايی كه بيش از سه ميليون ايرانی خارج از كشور نياز به حفظ ارتباط با زبان مادری را حس می كنند و نگران سرنوشت مملكت خويشند، تنها مايه ی شرم برای اين جامعه خواهد بود. جامعه ای كه هنرمندان خود را كه منعكس كننده ی صدای معترض او هستند ، قدر نداند و از آن پشتيبانی نكند، به قول غلامحسين ساعدی، عملا به يك خودكشی فرهنگی دست می زند.

نظرتان درباره ی هنرمندان تبعيدی يا مهاجران هنرمند گه از ميهن اسلامی گريخته اند چون نخواسته اند زير بار سانسورگران بروند ولی در خارج با عوامل دست سوم يا چهارم رژيم لاس می زنند (!) و اخيرا تعدادشان هم بسيار زياد شده است ، چيست؟

نيلوفر بيضايی : بنظر شما چه بايد باشد. بسيار متاسفم. عمر تبعيد ما بسيار طولانی شده است. تبعيد ، يعنی دوری بالجبار از موطن خويش، از جايی كه مخاطبت و دلبستگيهايت در آنجاست، به زندان می ماند . بسياری ماندن در اين زندان و ايستادن بر پرنسيبها كه مهمترين آن اعتقاد به آزادی بيان و انديشه و آرزوی برقرای عدالت اجتماعی در ايران است را تاب نمی آورند . در نتيجه بتدريج پرنسيبهايشان را يكی يكی به زير پا می گذارند با اين گمان كه در ايران امكان دوباره ای برای كار خواهند يافت. اما چون نياز جمهوری اسلامی به آنها تنها در همين حد است كه شكست آنها را ثابت كند و بگويد ، ديديد اينها هم ما را پذيرفتند، از آنجا نيز سرخورده می شوند. می خواهند هم موقعيتی در آنجا بدست آورند و هم موقعيت اينجا را از دست ندهند و اين غير ممكن است. برايشان متاسفم.

ويژه تئاتر : چند هنرمند را (ايرانی در تبعيد) كه می شود با هنرمندانی چون ملينا كوری مقايسه كرد، نام بيريد و اگر صد در صد مثل او و امثال او عمل نمی كنند ، دليلش چه می تواند باشد ؟

نيلوفر بيضايی :از آنجا كه ما تبعيديان جهان سومی هستيم، اين امكان كه كسی ، حتی مستعدترين ما به شهرت جهانی آنچنان كه ملينا مركوری از آن برخوردار بود برسد ، تقريبا صفر است . اما قابل قياس بودن نقشی كه برخی از هنرمندان تبعيدی ما در تاثير گذاری بر افكار عمومی می توانند بر عهده گيرند و بلحاظ سر سختی شان در ايستادگی در برابر زور و ديكتاتوری حاكم بر ايران ، ما نيز مسلما در تبعيد كسانی را داريم . بگذاريد چند نام را از ميان اينان برگزينم : نادر نادرپور، غلامحسين ساعدی، مهشيد اميرشاهی، مينا اسدی ، اسماعيل خويی (تا چند سال پيش) ، پرويز صياد ، هادی خرسندی ، نعمت آزرم ...

 

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET