مقالات تئاتری و سينمايی

 

 ابراهيم مكی ، نمايشنامه نويس و كارگردان فرهيخته ی تئاتر ايران

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 برگزاری بزرگداشت اهل انديشه و هنر در دوران حيات ، در روزگاری كه زندگان و تلاشگران فرهنگ و هنر و انديشه ی كشورمان ايران، در اثر تنگ نظری و انحصار طلبی و ضديت ماهوی حكام اسلامی با پديده ی فرهنگ بمعنای سازنده و پويا و فرا ايدئولوژيك آن ، از صحنه ی عمل و توان حركت ، باز داشته می شوند ، يادآور اين واقعيت است كه رد پای هنر و فرهنگ ، عليرغم حذف دوره ای، باقی می ماند.

 ابراهيم مكی ، يكی از نمايشنامه نويسان، محققين و استادان تئاتر ايران است كه تاريخ نويسی تئاتر ايران ، هر چند دچار تحريف و كوته بينی های مرسوم زمانه باشد ، نمی تواند حضور او را ناديده بگيرد. نمايشنامه های آقای مكی ، بازتاب دهنده ی سر درگمی و بيگانگی انسان درگير در روابط و ضوابط يك جامعه ی ديكتاتور پرور است . زبان ساده ی آثار مكی در بسياری از موارد موفق می شود كه پيچيدگيهای شرايط را ملموس تر به مخاطب منتقل كند.

 يكی از ويژگيهای آثار مكی در اين است كه وی با ظرافت و دقت در روابط انسانی به نقد ناهنجاريهای سياسی و اجتماعی كه به پريشانی روابط انسانها می انجامد ، می پردازد. طنز تلخ نهفته در بطن آثار مكی كه بسيار هنرمندانه پرداخته شده است ، پرهيز او از قضاوت در مورد فيگورهای نمايشنامه هايش ، باعث می شود تا مخاطب بدون اينكه حس كند ، نويسنده در پی تحميل نظر خويش به اوست ، با فضايی كه نمايش ترسيم می كند ، متفكرانه درگير شود.

 ابراهيم مكی ، نه از موضع دانای كل ، بلكه در ركاب حوادث و شرايط ، منتها در كمال هوش و تيز بينی ، موقعيتی را بازگو می كند.

 ابراهيم مكی متعلق به نسلی از تلاشگران فرهنگی و هنری ايران است كه ماندگارترين و شكوفاترين دوران خلاقيت هنری (دهه ی چهل) را در تاريخ معاصر ايران رقم زده اند.

 هر چند نسل امروز ايران ، بدليل قطع ارتباط ناخواسته توسط خود او و خواسته توسط حكومت اسلامی ، در حال حاضر كمتر در مورد مكی می شنود و می خواند، اما حامل و ميراث دار همان جرقه های زاينده و خلاق است كه مكی و نسل مكی در تئاتر معاصر ايران بر جای گذاشته اند.

 ابرهيم مكی علاوه بر نقش مثبتی كه در زمينه ی هنری در تئاتر ايران ايفا كرده است، از يك شخصيت ويژه و خاص برخوردار است و آن تواضع اوست . رفتار و كردار بسيار انسانی و احترام برانگيز مكی ، رعايت انصاف او در قضاوت در مورد ديگران ، آلوده نبودن او به بيماری خود مركز بينی ، جزو ويژگيهای شخصيت هنرمند فرهيخته ما ابراهيم مكی است كه می تواند و می بايست الگوی نسل جوان هنرمندان ايرانی باشد ، چرا كه تنها در اين صورت است كه ايران رنگارنگ فردا و ايجاد فضا و ديدی گسترده برای رشد همه ی ژانرها و گونه گونيهای درك و ارائه ی اثر هنری و در نتيجه رشد و وسعت جامعه ی هنری ايران را تضمين می كند.

 

 يكی از شخصيتهای نمايش شتر قربانی مكی ، شرايط امروز ما را اينچنين بازگو می كند:

 

  اين روزها خبرهای بد، همه جا، دهان به دهان می گردد. خون جلوی چشم همه را گرفته. برادر به روی برادر تيغ می كشد و پدر پسر را راهی مسلخ می كند. بوی سدر و كافور هوای شهر را سنگين كرده است. كلاغهايی كه معلوم نيست از كجا سر و كله شان پيدا شده، روی هره ی همه ی ديوارها و بلندی سردر هر خانه ای به كمين نشسته اند و وقتی به پرواز در می آيند، همه جا تاريك می شود. هيچ كس به فكر بغل دستی اش نيست. هر كس يك طعمه ای به نيش گرفته و دارد از يك گوشه ای می رود. آه كه چه زمانه ای شده !

 

 شايد ما می بايست به اوج سياهی و تاريكی می رسيديم تا يكبار برای هميشه روزنه ای بسوی روشنايی بيابيم و ابراهيم مكی يكی از آنهاست كه ضرورت گشودن روزنه ای و پرهيز از سپردن خويش بدست قضا و قدر سالهاست به ما يادآور می شود. انگار ، امروز ، سرانجام صدايش شنيده می شود .

با احترام فراوان

نيلوفر بيضايی

٢٠ آوريل ٢٠٠٤

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET