مقالات تئاتری و سينمايی

 
 

تئاتر، بازی و واقعيت

( چاپ شده در ويژه تئاتر ، پاريس، ٢٠٠١)

PDF نسخه

 نوشته ی : مانفرد براون اك

 برگردان: نيلوفر بيضايی 

هنر تئاتر بازتاب يك رابطه ی ديالكتيك ميان "بازی" و "مشاهده" است . پايه ی اصلی دستگاه تئاتری ، قراردادی است ميان طرفين كه متعهد پذيرش اين رابطه می شوند. بعبارت ديگر تنها در صورت بسته شدن چنين قراردادی كه بر طبق آن عده ای نقش نمايشگر و عده ی ديگر نقش تماشاگر را می پذيرند و تا زمانيكه اين قرارداد پابرجاست ، تئاتر امكان اجرا پيدا می كند.

شرط بعدی عملی شدن چنين قراردادی ، پذيرش رابطه ی ديالكتيك ميان بازی و واقعيت است . يك واقعه ی تئاتری هر قدر نيز بر اساس واقعيات زندگی روزمره شكل گرفته باشد ، مضمون اصلی اش "بازی"است. پس تراژدی صحنه ای به عبارتی يك فاجعه ی ذهنی است . با اينهمه بازيگر و تماشاگر با جديت تمام خود را به اين بازی می سپارند .

بهمين علت تاثيرات حسی تئاتر بر تماشاگر ، چه در عرصه ی كمدی و چه در تراژدی ، كاملا واقعی هستند . همچنين حضور تئاتر بعنوان يك نهاد كه بر پايه يك قرارداد اجتماعی استوار است ، يك اصل واقعی و پذيرفته شده است. در صورتيكه نمايشگر از آزاديهای مشروع حرفه ای خويش بهره جويد ، موقعيت "بازی" همانند عامل انفجاری در مقابل زندگی واقعی تماشاگر عمل می كند و محرك ذهن تماشاگر در برابرچارچوبها و تعاريف موجود از اخلاق خواهد بود. در عين حال تماشاگر با تمامی هراسهايش، روياهايش و تصويری از جهانی دگر روبرو می شود .

بدين ترتيب تئاتری كه نقش خود را جدی بگيرد ، بعنوان يك نهاد قراردادی ، مدام در تعارض با نهادهای ديگری قرار می گيرد كه خود را موظف به حفظ منافع تفكر حاكم می بينند. در نتيجه تعاريف موجود از اخلاق، حق، سياست ،تقدس ... توسط تئاتر بزير علامت سوال برده می شود.

بعبارت ديگر جدی نبودن بازی باعث بی اعتبار شدن جديت شكل عملی زندگی روزمره می شود ، چرا كه نمايشگر بدون رعايت قيدهای رايج ، واقعيتهای پشت پرده را فاش می كند. بهمين دليل روشن ، آنها كه از جسارت و نقش افشاگرانه ی اين حرفه ناخشنود بودند ، قرنها

بازدن برچسبهايی از قبيل غيراخلاقی، شيطانی و ... ، خواهان بی اعتبار شناخته شدن اين حرفه بودند. در رابطه ی ديالكتيك ميان"بازی""جدی" ، تنشهای رابطه ميان "اوتوپی"و "واقعيت" از بين می رود. پس تئاتر می تواند آن دسته از نيازهای بشر كه تحت تاثير فشارهای جبری زندگی مادی ، غير قانونی بنظر می رسند يا انكار می شوند را ارضاء كند و از اين طريق معنای اجتماعی خود را تعريف كند . منظور ارسطو از بكار بردن واؤژ "كاتارسيس" (تنزيه) نيز دقيقا همين تعريف بالا بوده است . معيارهای زيبايی شناسانه ی تئاتر غربی و تعريفی كه از تئاتر اراچه می دهد ، در فرهنگ غربی ريشه داردكه بر اساس ساختار روحی اش توسط متافيزيك هويتی و منطق ارسطويی تبيین شده است . اين متافيزيك و منطق آن از اصل تضاد ميان روح و ماده ، روحگرايی و ماده گرايی ، ذهنيت و عينيت تبعيت می كند. فلسفه ی فكری غرب كه در دوران معاصر تجلی خود را در دو سيستم فكری ماركس و هگل پيدا كرد ، در كتاب هفتم پلاتون تحت عنوان "دولت" و بطور سمبليك اينچنين ترسيم می شود: انسانها در غاری زندانی اند و به زنجير كشيده شده اند و راه ديدن آنچه در بيرون غار می گذرد بر آنها بسته شده است. بدين ترتيب آنها دنيای اطراف خود را تنها از طريق سايه هايی كه بر ديوار غار نقش بسته اند ، درك می كنند . آنها از طريق اين سايه ها دنيای اطراف را درك می كنند .

تعريف ارسطويی تئاتر نيز دقيقا از همين عنصر مايه گرفته است بازی صحنه ای بعنوان نمودی از دنيای واقعی يا واقعيت تقليدی.

تئاتر در تعريف اروپايی آن با وجود جدی گرفته شدنش از سوی نمايشگران و تماشاگران ، يك بازی باقی می ماند.

در موقعيتهای روزمره ی خاص كه دارای افكتهای تئاتر ی هستند ، مثلا در يك تظاهرات خيابانی نيز اين توافق وجود دارد كه در آنجا تئاتر بازی نمی شود. در تظاهرات خيابانی ممكن است كسانی كشته يا زخمی شوند ، در حاليكه در تئاتر چنين صحنه ای بازی می شوديعنی يك موقعيت بازسازی و بازی می شود ، با هدف تاثير گذاری و سرگرم كردن تماشاگر. پيش شرط چنين شكلی از بازی كه برشت آن را تئاتر هنری-اپيك می نامد ، پذيرفتن اين اصل از سوی نمايشگر و تماشاگر است كه آنچه بر روی صحنه انجام می شود ، بازی يك موقعيت واقعی است ، بدون اينكه هدفش ايجاد همان حسی باشد كه در شرايط عينی در او ايجاد می شود . با اينهمه همانا "واقعی به نظر آمدن" است كه جادوی تئاتر است و همچنين ايجاد حس واقعی كه هر قدر تماشاگر به بازی شدن آن واقف باشد، اما اجتناب ناپذير است.


 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET