مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

زن بودن و مرد بودن در جامعه ی سنت گرا

(چاپ شده در سايت های مختلف اينترنتی)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

در جوامعی كه توانسته اند خود را از اسارت سنت برهانند و از بند خرافه و تعصب به در آيند، انسان بعنوان يك موجود صاحب حق از بدو تولد برسميت شناخته شده و حقوق فردی و اجتماعی مبنای روابط انسانی را می سازد. اين بدان معنا نيست كه در اين جوامع كسی حق كسی را زير پا نمی گذارد. معنای آن اين است كه زير پا گذاشتن حقوق انسانی هر شهروند ، چه كودك باشد ، چه بزرگسال، چه زن باشد ، چه مرد، چه فقير باشد چه غنی، پذيرفته نمی شود و قوانينی وجود دارد كه آنكس كه حقش پايمال شده، صرف نظر از رنگ پوست و جنسيت و نژاد، می تواند با رجوع به آنها حقوق خود را بدست آورد. حتی اگر قانونی منجر به پايمال شدن حقوقی بشود ، شهروندان می تواند با مراجعه به مراجع عالی قضايی باعث تغيیر آن بشوند. پس انسان صاحب حق است و دولت موظف به ايجاد بهترين امكانات برای حفاظت از اين حقوق.

در كشور ما ايران حقوق فردی و اجتماعی در قوانين نه تنها جايگاهی ندارند، بلكه هر كجا از آنها صحبتی به ميان آمده، نگاه قيم مابانه و ايدئولوژيك حكومتی، اين حقوق را به شكل تبعيض آميزی از معنا تهی كرده است. بعبارت ديگر اين قوانين در بسياری از موارد، خود عامل تبعيض و پايمال شدن حقوق شهروندی است. يكی از روشن ترين اين موارد، حقوق زن است. با مراجعه به قانون اساسی جمهوری اسلامی و قوانين مدنی، ليست بلند بالايی از قوانينی را خواهيم يافت كه بر طبق آن، زن تحت تملك و قيموميت پد، برادر و همسر شناخته می شود، موجودی است ناقص و ضعيف كه می بايست مدام تحت كنترل باشد. موجودی است كه حق تصميم گيری در مورد او به مرد تفويض شده است.

در جای ديگری نيز نوشته ام و باز تكرار می كنم كه اين سازمان پيچيده و هزار توی نظام حكومتی ، يك شبه ايجاد نشده ، بلكه پدران فكری آنها كه امروز در راس حكومت هستند ، زمينه های اجتماعی چنين روزگاری را بخصوص از انقلاب مشروطه به اينسوی فراهم آورده اند. در اينجا اما نمی خواهم وارد اين بحث بشوم ، فقط بهمين نكته بسنده می كنم كه اين قوانين تا حدود زيادی برگرفته از همان سنتگرايی سخت جان است كه از اعماق جامعه ی ايران بر آمده و از بيسوادان و كم سوادان گرفته تا روشنفكران آن جامعه بدان دچارند. برای همين مبارزه با چنين حكومتی بنهايت مرتجع كه در ساختار فكری و عملی، بازتاب دهنده ی ارتجاع و سترونی جامعه ی ايرانی است ، تنها مبارزه ی سياسی نمی تواند باشد، بلكه بطور همزمان می بايست با يك بازنگری و چالش عميق و عظيم با تمام مظاهر فرهنگی و اجتماعی آن نگرشی همراه باشد كه تمام ما را از مذهبی گرفته تا لائيك از با خدا گرفته تا آته ئيست در خود اسير كرده است . در اثر همين تناقضات است كه از يكسو مدعی انسانيت و عواطف انسانی هستيم ، ادعای پيشرفته بودن و عدالت طلبی داريم و از سوی ديگر در زندگی روزمره مان حقوق يكديگر را برسميت نمی شناسيم . با جمهوری جهل و جنايت اسلامی مقابله می كنيم ، اما در نگاهمان به بغل دستی مان فرهنگ حذف و سركوب پيش می گيريم و رعايت عدالت در برخورد به تاريخ و قضاوت در مورد ديگران در منشمان جايی ندارد. با فرهنگ خودی و غير خودی مخالفت می كنيم، اما خودمان به پيوندهای قبيله ای ، خونی و خويشاوندی سياسی فرهنگی مان وابسته ايم. با جبهه ی حق و باطل ساخته ی حكومت دينی مخالفت می كنيم، اما در درون صفوف خودمان و در قضاوتهای روزمره مان اردوگاه خير و شر می سازيم.

يكی از مهمترين اين عرصه ها نگاه قيم مابانه است. در نتيجه ی اين قيم مابی درونی شده نوعی سلسله مراتب در اجتماع وجود دارد كه بر طبق آن يك عده موظف به فرمانبرداری از يك عده ی ديگر هستند. در خانواده ، كودك در مقابل والدين موظف است ، زن در برابر مرد موظف است، شاگرد در مقابل استاد موظف است ، مردم در برابر دولت موظفند ... در اين سلسله مراتب، كمتر از حق و حقوق سخنی بميان می آيد. بلكه كل ساختار اجتماعی و سياسی مبتنی بر قيم سالاری است. تا زمانيكه فرد در جامعه ی ما متولد نشود تا وقتيكه عقل و خرد را بعنوان مبنای تنظيم روابط ميان انسانها برسميت نشناسيم، تا زمانيكه از عادتها يمان نبريم ، نمی توانيم بنيادهای تغيیر را طرح بريزيم.

در همين راستا بررسی پديده ی مردسالاری و نگاه مرد ايرانی به زن ايرانی و در عين حال نگاه زن ايرانی به خود قابل تعمق است و تحول در آن پيش شرط مهم تغيیر و تحول جدی در عرصه ی اجتماعی و سياسی . از آنجا كه زنان در تقسيم بندی اين سلسله مراتب امتيازوری در پايین ترين رده قرار دارند، نقش حضور اجتماعی آنها در تحول با تعريف مفهوم فرد و فرديت ارتباط تنگاتنگ دارد. نگاه مرد ايرانی به زن ، نگاهی نامطمئن، شكاك و در قيم مابانه است. اين نگاه نتيجه ی تربيت او در فرهنگی است كه وظيفه ی كنترل زن ، نان آوری و در نتيجه حق مالكيت او را بر زن جزو اصلی ترين وظايف او بر می شمارد. از نگاه او، كنترلی كه وی بر زن اعمال می كند، برای حفاظت از زن است در مقابل نامحرمان . او خود را قيم زن می داند، همانگونه كه دولت خود را قيم زن می داند. همه همديگر را كنترل می كنند. نام اين كنترل را عشق می گذارند. دولت مهرورزی نيز قيم مابی خود و بستن دهان مخالفين و بستن راه اعتراض و اعاده ی حقوق را همينگونه تعريف می كند. اينگونه نگاه زن را جزو اموال همسر، پدر يا دولت می داند و از طرق مختلف از طريق هنر، اخلاق، ادبيات دولتی آن را ترويج می كند. اين نگاه به بسياری از زنان نيز اين باور را القاء كرده كه ناتوانند و محتاج قيم. آنها گمان می كنند كه بدون تكيه بر مرد نمی توانند ادامه ی حيات بدهند. در عين حال دشواريهای اقتصادی و شرايط اجتماعی عرصه ی نگرش ديگر را بر آنان تنگ كرده است. اين نگاه تحقيرآميز به زن كه در اثر فشار های گوناگون از نگاه دولتی گرفته تا نگاه اجتماع به او تقويت می شود، مانع شكل گيری هويت مستقل زنان است.

خانواده ی ايرانی در درون خود نيازمند تحول است و نقشها بايد از نو تعريف شود. كودكی كه تصميم گيری ، مستقل انديشيدن، تجربه اندوختن ، نه گفتن ، حس اعتماد بنفس را نياموزد، در بزرگسالی ، مردی بغايت مستبد يا زنی گوش به فرمان می شود . انسان پيش از آنكه از طريق نصيحت و موعظه بياموزد ، در عمل زندگی از طريق الگوی زندگی پدر و مادر می آموزد. كسی كه در سايه ی روابط نابرابر پرورش يابد ، چاره ای جز بازتوليد آن را ندارد، الگوی ديگری برای ارائه نخواهد داشت. كودكی كه در خانه حق نقد و پرسش و تجربه نداشته باشد، در بزرگسالی نيز نمی تواند در برابر مستبد بايستد.

آنها كه از حضور 60 در صدی دختران در دانشگاهها سرا از پا نمی شناسند، فراموش می كنند آمار 9 درصدی اشتغال زنان ، يعنی بيش از 90 درصد عدم اشتغال و وابستگی اقتصادی زنان به خانواده را بنام بنامند. آنها كه از پيشرفت زنان در عرصه های گوناگون سخن می گويند، از ياد می برند به آمار بالای خودكشی دختران و زنان، به زن كشی ها و آمار بالای خشونت بر غليه زنان، به آمار بالای زنان خيابانی ، به آمار بالای اعتياد در ميان دختران و پسران جوان بپردازند. اينها دو روی يك سكه اند و نماد تناقضات پيچيده ای كه جامعه ی در حال گذار ايران را در بر گرفته است . اين گذار اجتناب ناپذير نيست و صورت گرفتن گذار از ساختار ايدئولوژيك و سنت گرای كنونی منوط به اراده ی جمعی برای تحول در همه ی عرصه هاست.

مردانی كه تمام مردانگی شان در ميزان كنترلی كه بر زنان خود دارند، محك می خورد و زنانی كه زنانگيشان در ميزان موفقيت در ارضاء خواستها و نيازهای مردان تعريف می شود، هيچيك نمی توانند پرورش دهنده انسانهايی آزاده باشند. آنها فقط می توانند تقويت كننده ی قيم سالاری دولتی باشند. هم اين مردان و هم آن زنان از نقشی كه بر آنها محول شده رنج می برند و در اضطراب مداوم زندگی می كنند. هيچيك خود را وتوانايی های واقعی و انسانی خود را نمی توانند بشناسند و بپرورانند. اين نقشها بايد از اساس متحول بشود. زن بودن و مرد بودن بايد در محك دوران نو دوباره تعريف شود و نهاد خانواده نيز. زن ، پيش از اينكه مادر باشد يا همسر يا فرزند، يك انسان است با تمام نيروها و توانايیها و ناتوانيهای يك انسان كه می بايست در ميدان زندگی پرداخته شود و رشد كند و شكل بگيرد و مرد نيز. مسئوليت اين تحول بر دوش زنان و مردان آگاهی است كه بهای تحول را می پذيرند و در مسير تعريف دوباره ی نقشها و مفاهيم در ميدان حرف و عمل زندگی پا می گذارند. اين مبارزه تنها يك مبارزه ی سياسی نيست ، بلكه در تمام عرصه های فرهنگی ، هنری و اجتماعی همراهانی پويا و رهروانی پر شهامت می طلبد.

 

مای ‏2006‏

 

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET