مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

ما وجود داريم و تلاش می كنيم ، بر ضد فراموشی!

پاسخی به آيدين آغداشلو

(چاپ شده در كيهان لندن، ژانويه ٢٠٠١)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 آقای آيدين آغداشلوی گرامی ،

 چندی پيش نوشته ای از شما خواندم كه در آن با آنطرفی ها (از سوی شما) و يا اينطرفی ها (از سوی ما) سخن گفته بوديد . جدا از نثر روان و لحن صميمانه و گاه پندهای پدرانه كه گاه بر دل می نشست، چند نكته از نوشته ی شما مرا به اين جسارت واداشت تا همچون فرزندی ناخلف و يا همكاری جوان و در آغاز راه كه پندهای پدرانه را چندان بر نمی تابد ، چند خطی برايتان بنويسم . علت اين تصميم ، صميميتی بود كه در زبان نوشتاری تان يافتم ، وگرنه امثال من سالهاست كه آموخته ايم مغرضان را بگذاريم تا در نادانی و جهالت خود بمانند و قضاوت را بر عهده ی تاريخ گذاشته ايم ، به اين اميد كه شايد زمانی تاريخ نگاران منصفی داشته باشيم كه به دور از هر نوع تعصب به وقايع نگاری آنچه بر ما آنطرفی ها می رود، بپردازند .

 در نوشته تان بر اين نكته تاكيد كرده بوديد كه شما ماندگان و ما رانده شده گان (تاكيد از من) در دو دنيای فكری كاملا متفاوت به سر می بريم و بنابراين شايد در عمل به دو زبان متفاوت سخن می گوييم . مثالی آورده بوديد از سفری كه گويا به نيويورك داشته ايد . در آنجا شما توضيح می دهيد كه با دوستان ايرانی تان كه ساكن آنجا هستند به رستورانی رفته بود و ناگهان صدای مهيبی برای شما جنگ و بمباران را تداعی كرده و در نتيجه ترسانده ، دوستانتان را اما تعجب زده از اينكه وحشت شما از چيست ... و اينكه شما همانجا دريافته ايد كه ما در دو دنيای متفاوت فكری زندگی می كنيم . يعنی گويا شما درد ديده ايد و ما عزيز دردانه های حسن قلی خان از دردی كه كشيده ايد بی خبريم !

 آقای آغداشلوی گرامی ، تمام آمار موجود رسمی و غير رسمی گويای اين واقعيت تلخ هستند كه بزرگترين موج مهاجرت و فرارايرانيان به سالهای ١٩٨٣تا ١٩٨٦ برميگردد، يعنی درست وسط جنگ ايران و عراق و كمی بعد از اعدامهای دسته جمعی هزاران جوان و نوجوان و موج دستگيريهای جوانانی كه نمايندگان يك نسل بودند . پس دوستان شما كه احتمالا پيش از جنگ يا حتی پيش ازانقلاب ايران را ترك كرده اند ، نماينده ی اكثر ايرانيان نمی توانند باشند.

 آيا شما می دانيد كه چندين هزار خانواده كه فرزندان پسر داشتند در آن سالها فرزندانشان را كه در گروه سنی ١٢ تا ١٦ سال بودند ، تك وتنها به اروپا فرستادند تا مجبور به شركت در جنگ نباشند و باز آيا می دانيد كه از تمام اين كودكان درست در سنينی كه بيش از هر زمان به محبت و خانواده نياز داشتند ، اين محبت دريغ شد . آيا می دانيد كه تمام اين كودكان كه هزاران نفر از مهاجرين را تشكيل می دهند ، از صدقه ی سر دولتهای اروپايی در خانه های كودكان بی سرپرست بزرگ شده اند ؟ اين تنها يك نمونه ی كوچك بود. باز می گردم به خودم . من در سال ١٩٨٥ ، در سن ١٨ سالگی ناچار به ترك ايران شدم، چرا كه از نوجوانی سركش بودم و زبان دراز داشتم و آينده ی مملكتم برايم بی تفاوت نبود و بهمين دليل به گمان خودم برای يك هدف عدالت جويانه فعاليت سياسی كرده بودم و بعدها حتی زمانی كه ديگر كار سياسی نمی كردم نيز تحت نظر بودم و بدليل سوابق(!) سياسی ام (در حد اعلاميه پخش كردن) هيچ شانسی برای ورود به دانشگاه و ادامه ی يك زندگی عادی نداشتم. تازه من جزو خوش شانسها بودم ، چرا كه از دبيرستان خوارزمی كه در آنزمان شاگردش بودم ، چيزی نزديك به ٨٠ در صد دانش آموزانی كه در حد من كار سياسی كرده بودند ، اعدام شده اند . آيا اينها را می توان فراموش كرد يا اينكه حافظه ی تاريخی ما آنقدر ضعيف است كه فراموش كرده ايم ، ميان نسل شما و نسل جوانان امروز ، يك نسل ديگر نيز وجود داشت كه عمدتا از ميان برده شد و بخش كوچك آن كه جان سالم بدر برد ، بدليل نداشتن امنيت جانی از آنطرف به اين طرف فرار كرد . يعنی خروجش از ايران داوطلبانه نبود.

 نكته ی ديگر اينكه من بخش عمده ی دوران جنگ را هم در ايران بودم .در ژانويه سال ١٩٨٦ در اولين جشن سال نوی مسيحی در آلمان كه چند ماهی از خروجم از ايران می گدشت ، تنها در اتاقی كه كرايه كرده بودم نشسته بودم ، بی خبر از دنيای بيرون . شبی ناگهان نه صدای تك نگرمبی بلكه صدای گرمبهای پشت سر هم آنچنان مرا بياد بمباران های زمان جنگ انداخت كه يكساعت تمام مكان و زمان را از ياد بردم و از وحشت زير تختم قايم شدم و بر خود می لرزيدم . فردای آن شب فهميدم كه جشن سال نو بوده و رسم اينجايی ها اين است كه در اين شب ترقه بازی می كنند ! آنزمان فقط ١٨ سال داشتم و باور كنيد هنوز هم با وجود اينكه ١٦ سال از خروج من از ايران می گذرد ، شب سال نو كه می شود عزا می گيرم كه با اين حس ناخود آگاه لعنتی كه هنوز مرا از اين صداها می ترساند ، چه كنم. پس می بينيد كه لطمات روحی كه بر من و شما وارد شده ، از يك جنس بوده و اينكه درگير شدن و گذشتن از حس بی امنيتی و بی پناهی ، چيزی نيست كه با وجود گذشت زمان فراموش شود . پس زبان ما و زبان شما چندان هم دو زبان متفاوت نيست ! اما يك تفاوت اساسی بين شما و ما وجود دارد كه بدان خواهم رسيد.

 نوشته بوديد كه در اين بيست سال علاوه بر تدريس نقاشی ، به شغل شريف قلمزنی نيز رو آورده ايد ( كه مايه ی افتخار ماست!) و در عين حال تعداد زيادی تابلوی نقاشی كشيده ايد كه كسانی (كه عمرشان دراز باد!) از شما خريده اند و اينكه حاصل عمر پربار هنری تان در كتابی چاپ شده و همه ی اينها را برای اين نوشته ايد كه به ما بگوييد شما ، يعنی شمايان بی وقفه كار كنيد .

 چقدر خوب است كه شما اينقدر فعال بوده و هستيد و چقدر خوب كه در ايران هنوز انسانهای شريفی پيدا می شوند كه برای هنر شما ارزش قائلند و تابلوهای شما را می خرند . جدا می گويم و نه به طنز!

 بگذاريد از خودم بگويم. من از ١٨ سالگی تا به امروز ، يك لحظه بيكار ننشسته ام . دوره ی زبان آلمانی را كه يكساله بود ، بدليل سنگين بودن شهريه در عرض ٦ماه به پايان رسانده ام . به يمن لطف والدينم ، يكسال اول را با پول آنها زندگی كرده ام . بعد وارد دانشگاه شده ام و در سه رشته ی ادبيات آلمانی ، تاتر- سينما و تلويزيون و همچنين تعليم و تربيت تحصيل كرده ام ، در سال ٩٤ فوق ليسانس گرفته ام و به محض اتمام تحصيل ، كار عملی را در زمينه ی نمايشنامه نويسی و كارگردانی تاتر آغاز كرده ام و ٦ سال است كه سالی يك نمايشنامه بزبان فارسی می نويسم و بروی صحنه می برم (اصلا هم قصد جهانی شدن ندارم!). در ضمن چيزی نزديك به چهل مقاله در زمينه ی تاتر نوشته ام كه در خارج از كشور چاپ شده است و همچنين پنچ نمايشنامه نيز به قلم من منتشر شده است .

 اينها كه گفتم ابدا ساده به دست نيامده ، چرا كه در كنار تحصيل بايد در رستورانها گارسونی می كردم تا مخارجم را تامين كنم ، بی تعارف بگويم در تمام رستورانهای فرودگاه فرانكفورت كار كرده ام . پس از پايان تحصيل از آنجا كه تصميم گرفتم به فارسی بنويسم ، مخاطبم را محدود كردم ، در نتيجه از راه تاتر نمی توانم زندگی كنم . بهمين دليل هفته ای ٣٠ ساعت بعنوان معلم كار می كنم و چيزی نزديك به ٣٠ ساعت در هفته را نيز يا می نويسم يا با گروه تاترم در راهم . و باز يعنی ٦٠ ساعت در هفته كار می كنم ولی به اندازه ی ٣٠ ساعت در هفته درآمد دارم ، چرا كه بر خلاف شما كه اين شانس را داريد در سرزمين خود كار كنيد ، ما با يك مخاطب بسيار محدود طرفيم و در آمد اجراهايمان فقط مخارج كار و سفرمان را تضمين می كند ، يعنی مجانی كار هنری می كنيم ، وتازه بدهكار هم هستيم و مرتب بايد به اين آن توضيح پس بدهيم كه چرا مثل مرتضی عقيلی و بهمن مفيد تاتر مردمی ! كار نمی كنيم ، كه هم درآمدش خوب است و هم بازارش گرم! در نوشته ی شما آنچه مبهم است و هيچ كجا به آن نمی پردازيد ، اينست كه آيا روی سخنتان عوام است يا روشنفكران . در اينكه روشنفكران خارج از كشور (و نه صرفا تحصيلكردگان ، كه خوب می دانيد هر كه تحصيلكرده باشد ، الزاما روشنفكر يا اهل انديشه به حساب نمی آيد و ای بسا تحصيلكردگانی كه فرهنگ زيرشلواری و رقص عربی و كله پاچه را اينجا نيز استعمال می كند و بدان افتخار می ورزند !) تنها درصد كمی (شايد يك در صد) از ايرانيان خارج از كشور را تشكيل می دهند ، شكی نيست. اگر با آن ٩٩ در صد بيخيالها حرف می زنيد كه تمام هم و غمشان پول در آوردن و خانه خريدن هم دنيا را داشتن و هم آخرت را باشد ، كه آنوقت بايد از شما بپرسم مگر در طرف شما ، روشنفكران و توليد كنندگان فرهنگی چند درصد جمعيت را تشكيل می دهند و مگر اكثريت را در ايران نيز همين بيخيالها كه فقط به فكر زندگی بهتر خودشان هستند و نان به نرخ روز می خورند و از من و شما طلبكارند ، تشكيل نمی دهند ؟

 يك تفاوت اساسی اما ميان وضعيت ما و شما وجود دارد. صدای شما، آثار شما، خبر موفقيتهای شما و خلاصه هر چه به شما آنطرفی ها مربوط می شود، پبش از اينكه در ايران بدست كسی برسد، اينجا چاپ می شود . ما به محض اينكه اراده كنيم ، می توانيم جديدترين كتابهای چاپ ايران را ، جديدترين اخبار مربوط به ايران را اينجا بخريم و بخوانيم و لذت ببريم . باز سوال من از شما ! چند درصد از آثار چاپ خارج از كشور و يا اخبار فرهنگی و هنری ، بدون تحريف و سانسور بدستتان می رسد؟

 می دانيد تعداد آثار ادبی از قبيل رمان،داستان كوتاه، شعر ... كه بزبان فارسی در خارج از كشور به چاپ می رسد ، قابل شمارش نيست و رقم آن سر به هوا می زند ، يا تعداد فارغ التحصيلان رشته ی شما (نقاشی) كه بخشا نمايشگاههای فوق العاده ی آثارشان بر پاست چقدر زياد است ؟ می دانيد چند گروه تاتری داريم كه با بدبختی بارشان را از شهری به شهری بدنبال مخاطب روی كول می اندازند و سالهاست يك زندگی كولی وار بی شهرت و مقام را به جان خريده اند ، تا ارتباطشان با آن فرهنگ قطع نشود ؟ و بسيار نمونه های ديگر كه اشاره به همه ی آنها در حوصله ی اين نوشته نيست و شايد نوعی فخر فروشی بنظر برسد يا مسابقه كه ما بهتريم يا شما ... اما اين نوشته قصد اين ندارد ، بلكه می خواهد قدری برايتان روشن كند كه واقعيت ما كه تك تك ذرات وجودمان به آن سرزمين گره خورده است ، اگر قدری منصفانه تر بنگريم ، چيست. ما نه تنها خاموش ننشسته ايم ، بلكه بدون هيچ چشمداشتی داريم كار می كنيم و بخشا بيش از ظرفيت جسمی و روحی مان ذره ذره وجودمان را در راه حفظ ارتباط با سرزمين مادری و ثبت دوران تبعيد مان می گذرانيم . اما اينكه بطور سيستماتيك از رسيدن صدايمان به شما جلوگيری می شود ، گناه ما نيست ، گناه شما نيز نه! واقعيت اينست : اينكه شما از فعاليتهای ما خبر نداريد و آثار ما را نمی شناسيد ، دليل بر اين نيست كه ما وجود نداريم و كار نمی كنيم !

 هر چند كه بخش بزرگی از نوشته های چاپ شده مان در قفسه ها خاك می خورد ، چرا كه ايرانی در همه جا يك وجه مشترك ديگر نيز دارد و آن اينكه پول بالای كتاب و تاتر نمی دهد، اما تا دلت بخواهد ليلا فروهر و آغاسی را دوست دارد و حاضر است در آمد يكهفته اش را بدهد برود آنها را ببيند !!! اما مگر شما اين مشكل را نداريد و مگر گناه از ما و شماست؟!!!

 نمی گويم كه اينجا داريم مرتب شاهكار خلق می كنيم كه در هيچ جای جهان ، حتی بهترين نويسندگان نيز در دوران تبعيد ، بدليل قطع ريشه نتوانسته اند شاهكار خلق كنند ، اما توانسته اند مهمترين دوران اجتماعی سرزمينشان را ثبت كنند. امروز بخش عظيمی از دانسته های ما در مورد دوران تبعيد و اوضاع سياسی آلمان در دوران تسلط فاشيسم از طريق آثار دوران تبعيد توماس من ، برشت ، اشتفان تسوايگ ،ليون فويشت وانگر ، آنا زگهرز، هاينرش من ... بدست آمده است .

 ما نيز ثبت می كنيم . بيشتر آثارمان متوسط است و برخی هم بد . اما تعداد اندكی نيز آثار درخشان در كارنامه مان داريم ، همانطور كه شما. ما اينترنت و روزنامه های ايرانی هفتگی و خلاصه تمام اخبار مربوط به ايران را می شود گفت با ولع می بلعيم تا از اخبار ايران عقب نيفتيم و در جريان همه چيز باشيم . كما اينكه بسياری از ايرانيانی كه از ايران به اينجا می آيند تعجب می كنند كه چگونه ما از همه چيز در ايران خبر داريم و آنها بسياری از خبرها يا ندارند يا دنبال نكرده اند .

 اينكه يك پروپاگاندای سيستماتيك سالهاست در نفی وجود ما فرزندان ناخلف مزاحم كه يادآور خاطرات تلخ كشتار و شكنجه و عقب ماندگی قرون وسطايی نابخردانيم می كوشد ، دليل بر عدم وجود ما نيست . ما زنده ايم و تصميم داريم زنده بمانيم تا بخش پنهان شده ی واقعيت آن سرزمين را ثبت كنيم ، ما هستيم و تلاش می كنيم ، بر ضد فراموشی !

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET