مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

چرا در فستيوال تئاتر ايرانی كلن شركت نمی كنيم

(چاپ شده در كيهان لندن، نوامبر ٢٠٠١)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 فستيوال تئاتر ايرانی هشت سال است كه در شهر كلن برگزار می شود و گروه تئاتر دريچه به سرپرستی من تاكنون اين نمايشنامه ها را در فستيوال اجرا كرده است :مرجان، مانی و چند مشكل كوچك (نويسنده و كارگردان: نيلوفر بيضايی ، ١٩٩٦) ،بازی آخر (نويسنده و كارگردان: نيلوفر بيضايی، ١٩٩٧)، سرزمين هيچكس (نويسنده و كارگردان: نيلوفر بيضايی، ١٩٩٨)، چاقو در پشت (نويسنده: كاوه اسماعيلی ، كارگردان: نيلوفر بيضايی، ١٩٩٩) ،روياهای آبی زنان خاكستری (نويسنده و كارگردان: نيلوفر بيضايی، ٢٠٠٠) .

 امسال نيز بنا بود نمايشنامه ی جديد ما سه نظر درباره ی يك مرگ (نويسنده: مينا اسدی، كارگردان: نيلوفر بيضايی) در تاريخ ١٩ نوامبر ٢٠٠١ در چارچوب اين فستيوال در شهر كلن بروی صحنه برود.

 مدير فستيوال كلن از دو سه سال پيش به اينسو با عده ای از ما شركت كنندگان فستيوال و ديگر تئاتريها بطور ضمنی درباره ی احتمال دعوت از گروههای تئاتری داخل ايران صحبت كردند و نظر ما را در اين مورد جويا شدند. من به سهم خود به ايشان گفتم كه ما تبعيديان كه كارهايمان و نظراتمان امكان مطرح شدن در درون ايران را ندارد ، مسلما و از صميم قلب با آن بخش از همكاران خود در ايران كه با وجود جو فشار و سانسور تلاش می كنند تا صدای معترض مردم ايران را نسبت به رژيمی كه بيست و دو سال است خود را برما تحميل كرده است ، در آثارشان منعكس كنند و از دردهای پنهان پرده بردارند ، احساس نزديكی می كنيم و بهمين دليل نيز با وجود تمام سختی ها داريم كار می كنيم تا آن بخشهايی را كه آنها در ايران نمی توانند بيان كنند ، در اينجا با مخاطب رنجديده در ميان بگذاريم. اما دعوت از گروههای تئاتری از ايران بدون گذشتن از سدهای بيشمار از جمله وزارت ارشاد و ارگانهای دولتی ممكن نيست . پس نمايشهای اين گروهها اگر هم اجازه ی قانونی خروج از ايران بگيرند ، در فستيوال كلن بصورت سانسور شده بروی صحنه خواهد رفت و اين يعنی كه آن صدای معترض در آنها از پيش خفه شده است . در نتيجه نمی توانند منعكس كننده ی صدای معترض داخل ايران باشند. از سوی ديگر به ايشان يادآوری كردم كه طبق شواهد عينی و تجربه های انجام شده در اين زمينه كه يكی از نمونه هايش هفته ی هنر ايران در شهر برلين بود و سال گذشته در آن شهر برگزار شد، افراد اين گروههای تئاتری توسط مامورانی كه بهمراه آنها فرستاده می شوند ، مدام تحت كنترل قرار می گيرند تا مبادا با نيروهای ضد انقلاب تماس برقرار كنند. علاوه بر اينها از آنجا كه بازيگران يكی دو گروه تئاتری كه در سالهای گذشته توسط دولتهای اروپايی دعوت شده بودند ، پس از اجرا به اين كشورها پناهنده شده اند ، ماموران همراه معمولا پاسپورتهای افراد گروه را تا روز بازگشت نزد خود نگاه می دارند.

 از آقای مدير فستيوال سوال كردم كه آيا حضور اين گروهها در چنين شرايط توهين آميزی اصولا درست است يا نه. سوال ديگر من اين بود كه آيا اين درست است كه ما كسانی را كه حتی در خارج از ايران ناچار به رعايت موازين جمهوری اسلامی هستند و بايد مواظب حرف زدن و تك تك رفتارهايشان باشند به جايی كه ايرانيان برای فرار از اين اجبارها بدان پناه آورده اند يعنی به اروپا دعوت كنيم؟

 مسئله ی سوم كه من با ايشان در ميان گذاشتم اين بود كه جدا از همه ی اينها كاری كه ايشان قصد انجامش را دارند ( دعوت از گروههای داخل ايران) در شرايطی كه چند سال است آثار هنری ايران اسلامی دارد با بودجه های كلان دولتهای اروپايی و همكارانشان در دولت اسلامی هر ماه يا چند ماه يكبار در شهرهای اروپايی تحت عنوان هفته های ايران برگزار می شود ، چه معنايی دارد. آيا می خواهيم مانند مثالهای بيشمار ديگر زنان بازيگر را به اينجا بياوريم تا از آنها بشنويم كه روسری را داوطلبانه بر سر می كنند و در سينما و تئاتر پوشش اسلامی هيچ مشكلی برای كارشان ايجاد نمی كند؟ (خانمها نيكی كريمی، فرشته طائرپور...) . يا اينكه می خواهيم از آنها بشنويم كه

 سانسور آنچنان كه ما گنده اش می كنيم نه تنها بد نيست ، بلكه باعث رشد خلاقيت نيز می شود (عباس كيارستمی و...) و يا اينكه باز پچ پچ های اين و آن را بشنويم كه اين را نگو ، آن را مپرس ، اينها می خواهند برگردند ...

 به آقای فلاح زاده خاطر نشان كردم كه اهميت فستيوال كلن در مستقل بودنش است و در اينكه هر چند در سطحی نه به وسعت هفته های ايران جمهوری اسلامی ، اما شايد تنها مجرايی باشد كه منعكس كننده ی فعاليتهای فرهنگی ايرانيان خارج از ايران است . درست در شرايطی كه موج تبليغات دولتيان در ايران برضد حضور ايرانيان خارج از كشور و اين ادعا كه آنها هيچ كاری نمی كنند و غر زيادی هم می زنند و تصويری كه از ما در فيلمها و بسياری از آثار ادبی داخل ايران ارائه می شود (طبق اين تصويرها ما همه يا قاچاقچی و خلافكاريم يا ضدانقلاب مسلح و آدم خوار و يا يك مشت شكمباره ى بی هويت كه فقط خوش می گذرانند و راه ساده تر را برگزيده اند !!!) يك تصوير غير واقعی و دروغين است ، فستيوال كلن نمونه ی بارز حضور فرهنگی و مداوم ايرانيان معترضی است كه با وجود عشقی كه به ميهن از دست رفته شان دارند ، در اينجا نيز ساكت ننشسته اند و خلق می كنند و می آفرينند و تمام سختی ها را نيز به جان می خرند.

 به ايشان گفتم كه در صورت دعوت گروههايی از ايران كه قصد بازگشت دارند و بناچار می بايست سكوت كنند ، نه تنها هيچ كمكی به باز شدن فضای ايران نمی كنيم ، بلكه تنها فضای باز خارج از كشور را خواهيم بست . چرا كه ما گروههای معترض نيز ناچار به سكوت خواهيم شد تا برای آنها كه به ايران باز می گردند مشكلی ايجاد نشود. آقای مدير مسئول گفتند كه در اين باره فكر خواهند كرد . پس از اين گفتگو بارها با ايشان در تماس بودم ، چرا كه مشخصات و مدارك مربوط به كار جديدم را بايد برايشان می فرستادم و ايشان هم ديگر چيزی در اين مورد نگفتند ... تا اينكه در تاريخ ٢ اكتبر از دوستی شنيدم كه برنامه ی فستيوال كلن پخش شده و علاوه بر كارهای ما دو كار نيز از ايران دعوت شده كه يكی از آنها تعزيه است و ديگری كاری از قطب الدين صادقی .

 بلافاصله با مدير فستيوال تماس گرفتم و جواب گرفتم كه بلی ، قرار است اين دوگروه بيايند. من به ايشان گفتم كه شركت امسال من در فستيوال بی سر و صدا نخواهد بود و نظراتم و در همانجا اعلام خواهم كرد و به بحث خواهم گذاشت و همچنين گفتم كه از آنجا كه حزب نيستم ، با اين نظرات تاكتيكی و عذرهای بدتر از گناه كوچكترين ميانه ای ندارم . همچنين از ايشان خواستم از آنجا كه تغيير اهداف فستيوال به اين شكلی كه ايشان پيش گرفته اند ، مشخصا از يك جهت گيری سياسی خاص بر می آيد ، برای روشن شدن صريح اهدافشان ، آنها را بوضوح در مطبوعات مطرح كنند . اول پذيرفتند ، بعد گفتند نه ، بعد باز گفتند باشد. اما تا امروز ٢٧ اكتبر نيز هيچ توضيحی در جايی نداده اند . در عين حال متن اعلاميه ای را كه منعكس كننده ی اعتراض بخش مهمی از هنرمندان به شيوه ای كه در پيش گرفته اند است ، برايشان فكس كردم و گفتم كه تعداد زيادی از هنرمندان از آن پشتيبانی خواهند كرد. با گذشت زمان و با توجه به اينكه ايشان گويا پشتشان گرمتر از اين حرفهاست و هيچ لزومی به توضيحی نمی بينند ، حضور ما در اين فستيوال روز بروز بی معنی تر شد. ما ،كه می دانيم چرا اينجاييم و نه در ايران . ما ،كه علت حضورمان در اينجا اعتراض است به سركوب و اختناق حاكم بر ايران . ما ، كه سانسور را برای هنر زهر می دانيم و از سمبليسم اجباری بيزاريم و امكان بيان صريح حرف و انديشه بدون وحشت از عواقبش را پيش شرط ورود به مرزهای تمدن می دانيم. در عين حال با خبر شدم كه همكارانم سودابه فرخ نيا، كارگردان نمايش خورشيد در قفس (چهار تك پرده ) به نوشته ی ستار لقايی و سوسن فرخ نيا ،كارگردان نمايش اندر باب زنی كه تمام رفت و نيمه تمام باز آمد به نوشته مصطفی شفافی ، بعنوان اعتراض از شركت در فستيوال صرف نظر كرده اند . برای اعلام همبستگی با همكاران معترضم و بعنوان اعتراض به سياست جديد فستيوال كلن و از آنجا كه بر اين باورم كه شركت امسال ما هيچ معنايی جز پذيرفتن چارچوبی كه ديگران برايمان تعيين كرده اند ، نمی داشت و در سالهای آينده در هر حال به حذف ما منتهی می شد ، من نيز تصميم گرفتم كه از شركت دادن كارم در اين فستيوال صرف نظر كنم. متاسفانه و با وجود تمام احترامی كه برای فعاليتهای اين فستيوال در هفت سال گذشته قائلم و با شركت هر ساله در آن به تداوم فعاليتهايش ياری رسانده ام ، با توجه به شرايط فعلی ناچاريم راهمان را از يكديگر جدا كنيم .

 با اينهمه به اطلاع آن بخش از تماشاگران وفادار كارهايم در شهر كلن می رسانم كه نمايش سه نظر درباره ی يك مرگ در تاريخ ١٠ نوامبر (يكهفته پيش از فستيوال)، ساعت ٨ شب در سالن آركاداش تئاتر شهر كلن (Platen Str.)بروی صحنه خواهد رفت.

 بگذاريد اين نوشته را با سخنی از ابراهيم مكی به پايان ببرم :ما به آن بخش از همكارانمان كه در ايران هستند و با وجود تمام فشارها تلاش می كنند تا آن صدای معترض را منعكس كنند ، خود را كاملا نزديك حس می كنيم . در ضمن به خودمان اجازه نمی دهيم برای آن گروه ديگر كه به اشكال مختلف با دستگاه حاكم ساخت و پاخت می كنند ، تعيين تكليف كنيم. همچنين بهيچوجه اجازه نمی دهيم كه آنها برايمان حد و حدود تعيين كنند و ما را به شكل خود در آورند. (نقل به معنی)

 توضيح : آقای ستار لقايی ، نويسنده ی نمايش خورشيد در قفس (چهارتك پرده) ضمن اينكه موافقت كامل خود را با نكات مطرح شده در اين متن اعلام كردند ، از من خواستند توضيح بدهم كه علاوه بر نكات بالا شركت شخصی (كارگردان يكی از گروههای شركت كننده از ايران) كه خود يكی از همكاران دستگاه سانسور است ، يكی ديگر از عمده دلايل عدم شركت گروهها در فستيوال كلن بوده است.

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET