مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

فمينيسم كهنه شده و تعزيه ی نوگرا !

(چاپ شده در نيمروز، لندن ، ٢٩ نوامبر ٢٠٠١)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

در شماره ی پيشين نيمروز مصاحبه ای با دست اندركاران فستيوال تئاتر ايرانی در كلن به چاپ رسيده است . تا آنجا كه می دانم اين مصاحبه از نشريه ی اينترنتی ايران امروز ( يكی از ارگانهای غير رسمی بخشی از هواداران سازمان فدايیان اكثريت) برگرفته شده است. نمی دانم چرا در هر كجا تشنجی ايجاد می شود ، آقای مسئول جشنواره از فرصت استفاده كرده چند فحش نيز نثار فمينيسم و يا بقول خودشان فمينيست بازی نيز می كنند. از آنجا كه تنها نمايشنامه هايی كه در اين فستيوال با محتوای فمينيستی اجرا شده اند ، نمايشهای من بوده اند، ناچارم باز و برای بار دوم پاسخی به اينگونه برخوردها بدهم.

لازم به تذكر است كه اين بحث يكبار ديگر نيز در سال ١٩٩٦ توسط همين دوستان دامن زده شد كه من در همانسال در كيهان لندن در مقاله ای تحت عنوان فمينيسم يعنی مبارزه با جبر تاريخ بدان پاسخ دادم. خانم حسين بابايی نيز به مقاله ی من در همانسال پاسخی دادند تحت عنوان اول مسایل زنان يا مسايل جامعه . ايشان در نوشته ی خود دفاع از حقوق زن را يك مبارزه ی انحرافی خواندند و معتقد بودند كه مسایل ديگر از مسئله ی زنان بسی با اهميت تر است . البته جای خوشحالی است كه ايشان در اين گفتگو نظرشان تغيیر كرده و برای ماله كشی بر لحن توهين آميز همسر گرامی شان كه معتقدند كفگير تئاتريهای خارج از كشور به ته ديگ خورده و ديگر حرفی برای گفتن ندارند و فورا مثال فمينيسم بيادشان می آيد و از آن بعنوان موضوعی تكراری كه باعث زده شدن تماشاگر می شود ، نام برده اند هم كه شده اعلام كردند كه برای جنبش فمينيستی احترام قائلند . نكته ی ديگر اينكه خانم مصاحبه كننده كه خود چندين سال از فعالين جنبش زنان بوده است و اينك به نفع ديدگاه سياسی سازشكارانه ی خود كه با مسئولين فستيوال هم جهت است ، حتی وظيفه ی خبرنگاری را نيز از ياد برده و تنها به قيد اين جمله بسنده كرده اندكه ... ولی آقايان سالهاست كه خودشان را مطرح كرده اند و صحنه را در اختيار داشته اند ، چه اشكالی دارد منی كه تازه آمده ام ، تمرين اين كار را بكنم تا جايگاه خودم را پيدا كنم... . به اطلاع خانم خبرنگار برسانم كه با هشت سال كار مداوم و طاقت فرسا بدون هيچ حمايتی و در بدترين شرايط مالی و با ١٦ ساعت كار در روز كه نتيجه ی آن هشت نمايشنامه و بيش از ٦٠ نوشته بوده است ، امثال من نه جزو تازه آمده ها هستند و نه بدنبال جايگاه برای خويش . كسی كه بی وقفه كار می كند ، فكر می كند ، می آفريند و می نويسد ، جايگاهش مشخص است. تمام تلاش من بر اين بوده است كه صدای زنان ايران را در هنرم منعكس كنم ، چرا كه دردهايشان را می شناسم ، نيازهايشان را می شناسم ، خواسته هايشان برايم محترم است ، چرا كه خودم يك زن هستم ، چرا كه توهين به زنان و ناقص العقل شمردن زن را در آثار ادبی و نمايشی اين دوستان بر نمی تابم ، چرا كه معتقدم رسيدن به دمكراسی ، بدون تغيیر نگاه به زن در آن جامعه ممكن نيست.

مسئولين جشنواره ی كلن در پاسخ به اعتراض بخش قابل توجهی از هنرمندان تبعيدی كه اكثر آنها در اين سالها با شركت دادن آثار نمايشی خود به اين جشنواره اعتبار بخشيده اند و اينك سياست جديد اين جشنواره را بر نمی تابند ، به جای روشنگری و باز كردن صادقانه ی مسئله و پاسخگويی بدور از غرض ورزی ، باز از همان شيوه ی هميشگی و كودكانه ی فحاشی و بزير علامت سوال بردن آثار ديگران استفاده نموده اند تا بحث را از مسير اصلی منحرف سازند و اين برای جامعه ی هنری خارج از كشور جای بسی تاسف است.

مايه ی بسی شگفتی و سوال برانگيز است كه اين دوستان كه بناگهان مدعی پرچمداری برقراری ديالوگ فرهنگی شده اند، از ايجاد ديالوگ با همراهان اين ٨ سال خود عاجزند.

آيا به ايده ی برقراری عدالت اجتماعی از طريق به اجرا در آوردن تعزيه ی موسی وشبان (كاری كه از ايران به جشنواره دعوت شده بود) نزديك می شويم؟ اين نمايش كه به گفته ی كارگردانش يك اجرای مدرن نمايشی با استفاده از ابزار تعزيه و با رجوع به متون تعزيه می باشد ، به درگيری انسان امروز با طبيعت(!!!)، با بهشت (!!!) و با دوزخ(!!!) می پردازد. آيا نماينده ی صدايی كه در ايران آرزوی برقراری عدالت اجتماعی را در سر می پروراند ، اينان هستند ؟

اگر به گفته ی مسئول فستيوال قرن بيست و يكم قرار است متعلق به آسيا باشد ، لطفا تعريف بفرمايند منظورشان چيست. مگر نه اينكه در اكثر كشورهای آسيايی حكومتهای ديكتاتوری بر سر قدرتند؟ آيا در قرن پيشرفتهای تكنولوژيك و در دورانی كه جهان متمدن عصر روشنگری و تعقل را از سر گذرانده است ، می توان به گفته ی آن آقای چينی كه خود از يك كشور ديكتاتورزده می آيد ، اتكا كرد؟ قرن بيست و يكم تنها زمانی می تواند به ما متعلق باشد كه از جهل و تعصب ، از ديكتاتورپرستی و ديكتاتور سازی فاصله بگيريم ، كه رها شويم ، آزادی را در جهانمان برقرار كنيم . و مگر علت وجودی ما و علت فعاليتهای بی وقفه ی ما كه در سخت ترين شرايط مالی و معنوی در عرصه ی كار هنری فعاليت می كنيم ، چيزی بجز اين آرزوست؟

چرا مسئولين اين فستيوال برای توجيه بی منطقی خود بايد به دروغ متوسل شوند؟ وقتی مدعی می شوند كه نمايشهای من كه به موضوع زن و فمينيسم می پردازند ، باعث از دست دادن تماشاچی فستيوال بوده است ، چرا مخفی می كنند كه اين نمايشها در اين سالها جزو پرتماشاگرترين كارهای اين فستيوال بوده است ؟ چرا نمی گويند كه با وجود اينكه تعداد متوسط تماشاگر كارهای من در در شش سالی كه به اين جشنواره كار برده ام ، در فستيوال كلن ٩٠٠ نفر بوده است و عليرغم اينكه خود از نظر مالی در مضيقه ی جدی بوده ايم از گرفتن دستمزد واقعی مان صرف نظر كرده ايم تا بخش قابل توجهی از درآمد اجرای ما به گروههايی كه تماشاگر كمتری داشته اند تعلق گيرد و به جشنواره كمكی شده باشد؟ تعداد متوسط تماشاگر اين فستيوال در اين سالها از پنجاه نفر برای هر كارتجاوز نكرده است ، آيا در يك مقايسه ی سرانگشتی كاری كه ١٥٠ تماشاگر تنها در يكی ازاجراهايش در اين جشنواره دارد، می تواند باعث از دست دادن تماشاگر شود؟ حتی امسال نيز كه ما بعنوان اعتراض در فستيوال شركت نكرديم و در تاريخ ١٠ نوامبر اجرايی جداگانه در كلن و بدعوت انجمن زنان اين شهر داشتيم ، با وجود اينكه بدليل كمبود وقت ، تنها دوهفته برای اجرای ما تبليغ شد ، ١٢٠ تماشاگر داشتيم. چرا دروغ ، چرا تزوير ، چرا بی منطقي؟ اين نهايت بی انصافی است كه مدير فستيوال كلن كه هر سال شخصا ازمن دعوت كرده اند تا در فستيوالشان با كارهايم شركت كنم ، چرا كه حضور من به بالا رفتن درآمدشان كمك می كند و تماشاگر آنها را می خواهد ، اينك كه ما بدنبال يك اعتراض برحق ، فستيوالشان را ترك كرده ايم ، مدعی شوند كه نماشاگر اصلا كارهای ما را نمی خواسته است . تماشاگر اگر كاری را نخواهد ، بديدن آن نمی رود . شركت فعالانه ی تماشاگر در شش نمايشنامه ای كه من تاكنون به اين فستيوال برده ام با تعداد ١٢٠ تا ١٦٠ نفر در هر اجرا ، دقيقا خلاف ادعای اين دوستان را ثابت می كند.

آيا شيوه ی اين دوستان كه با توسل به بغض و كينه موضوع كار نمايشی مرا كه زن است ، بزير علامت سوال می برند تا از پاسخ دادن به سوالات برحقی كه مربوط به سياست سازشكارانه ی آنها می باشد، طفره روند و در اين راه با دادن اطلاعات غلط سفسطه می كنند ، شيوه ی انسان ديالوگ جو است؟! مگر صدای داخل ايران را نمی شنويد؟ مگر يكی از بلندترين اين صداها صدای زنان ايران نيست؟

اين دوستان چگونه به خود اجازه می دهند به طرح مسئله ی زن در تئاتر كه يك بحث محتوايی است و بهيچوجه در حيطه ی صلاحيتهايشان جای نمی گيرد ، (بلكه تنها وظيفه ی دستگاه سانسور و سانسورچيان است ) ايراد بگيرند ، آنوقت در توجيه دعوت از تعزيه مدعی شوند كه محتوا مورد نظر نيست ، بلكه فرم است كه مهم است . در چنين شرايطی توهين به مدافعين حقوق زن همانا توهين به برقراری دمكراسی است و كسانيكه نه دركی از دمكراسی دارند و نه دفاع از حقوق زنان را كه بيش از نيمی از جمعيت مردم ايران را تشكيل می دهند ، بر می تابند ، شايستگی پرچمداری هيچگونه ديالوگی را ندارند.

يكی از نكات ديگری كه اين دوستان بعنوان دليل برای تصميم گيری امسالشان در دعوت از كارهای جمهوری اسلامی و نه آن كارها كه امكان بروی صحنه رفتن در ايران ندارند ، بيان می كنند، مضيقه های مالی و حمايت محدود اداره فرهنگ كلن از جشنواره بوده است. واقعا كه دست مريزاد! اگر تك تك ما گروههای تئاتری كه دقيقا با همين مشكل عظيم مالی روبرويیم ، تصميمی مشابه اين فستيوال بگيريم و به كارهايی روی بياوريم كه با پرنسيبهايمان همخوانی ندارد، يا اينكه به تبليغ جمهوری اسلامی بپردازيم تا از كمك آنها نيز برخوردار شويم ، آيا اين كار خيانت نام نمی گيرد؟ يا اينكه باز بايد همه منتظر شوند تا ببينند شما در آينده چه خواهيد كرد و كارتان را در بعد تاريخی اش ارزيابی كنند؟ چطور اين دوستان كه اينچنين درگير مشكلات مالی هستند ، توانايی پرداختن پول بليط هواپيمای گروه تعزيه را كه از پنج نفر تشكيل می شود(حدود پنجهزار مارك كه به اين مبلغ بايد مخارج هتل اينها را كه خود در حدود٣ تا ٤ هزار مارك می شود را نيز اضافه كرد)، و تقريبا برابر با كل بودجه ای می شود كه اين فستيوال ادعا می كند كه در اختيار دارد رادارند ؟ پس مخارج آن ١٦ گروه ديگر را از كجا تامين می كنند ، زمانيكه كل بودجه ی فستيوالشان را تنها به يك كار اختصاص می دهند؟ مگر می شود من نوعی زمانی كه می دانم فقط صد مارك پول دارم ، هزار مارك خرج كنم و بعد بنالم كه بی پولم؟

مورد ديگر كه اين دوستان بدان می پردازند ، تبعيد است. آقای مدير فستيوال در تعريف از تبعيد ، برغم ادعايشان در آغاز مصاحبه و مبنی بر اينكه تئاتر را وسيله ای برای برقراری عدالت اجتماعی تعريف می كنند، بناگهان صاحب يك ديد ن هنری می شوند و نه سياسی. و بعد فلسفه بازی و باز سفسطه و اين ادعا كه تبعيد بنظر ايشان تنها به معنی زندانی بودن انسان در هستی (!!!) می باشد و اينكه ذهنيت تبعيد جغرافيايی بی معناست . توصيه ی ما به ايشان اين است كه اگر تا بحال پاسپورت پناهندگيشان را پس نداده اند ، حتما و بسرعت اينكار را بكنند ، چراكه ايشان حتی علت وجودی خودشان را در خارج از ايران نفی می كنند . عامل وجود واژه ای بنام تبعيد ما نيستيم ، بلكه وجود حكومتهای ديكتاتوری از نوع جمهوری اسلامی است كه زبان اين ملت را بريده اند . انديشه برايشان زهر است ، آزادی در بيان انديشه را از ما گرفته اند. پس به همين دليل است كه امثال ما كه اگر در ايران می بودند ، كشته شده بودند ، امروز در كشورهای اروپايی ، يعنی در جايی كه نه به انتخاب ، بلكه به اجبار بدانها پناه برده اند ، زندگی و كار می كنند و تلاش می كنند تا منعكس كننده ی صدای اعتراض به ديكتاتوری و به حذف انديشه باشند. تا زمانيكه كسانی وجود دارند كه بالاجبار سرزمينشان را ترك كرده اند، اما لحظه به لحظه ی زندگيشان را وقف مبارزه و ايستادن در برابر نابرابريهای حاكم بر سرزمينشان ، سرزمينی كه بدان عشق می ورزند ، سرزمينی كه از آنها گرفته شده است ، می كنند و بزرگترين آرزويشان اين است كه روزی بتوانند به وطنشان بازگردند ، واژه ی تبعيد معنا خواهد داشت . حتی اگر امثال شما معنای تاريخی و بار سياسی آن را بزير علامت سوال ببرند.

درست در شرايطی كه مردم ايران از اين حكومت در كليتش بريده اند و نااميد شده اند ، شما بجای تقويت اين صدای معترض، به تضعيف آن برخواسته ايد و اين عمل شما با هيچ حرف زيبا و واژه ی دهان پركنی قابل تطهير نيست . شايد فراموش كرده باشيد كه صدای معترض به سانسور ، به قتل و كشتار و به يك حكومت قرون وسطايی ، چه ما و شما باشيم و چه نباشيم ، وجود خواهد داشت و روز بروز بلندتر خواهد شد. اصل اين است .

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET