مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

ارزيابی سخنان سه زن در همايش زنان!

(چاپ شده در سايت اخبار روز، ژانويه ٢٠٠٣)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 رخشان بنی اعتماد درباره فمنيسم در آثارش گفت: مباحث مختلف در هر جامعه ای براساس شرايط و موقعيت  و زمينه های فرهنگی آن جامعه تعريف می شود؛ به نظر من فمنيسم به عنوان يك جريان هنوز در جامعه ما شكل نگرفته است.

 وی تاكيد كرد: اين بدين معناست كه كسانی ذهنيت درست، پيشرو و ذهنيت دموكراتی نسبت به مقوله جنبشهای زن دارند در جامعه ما وجود دارند و در مقابلش نيز ديدگاههای افراطی و تفريطی وجود دارند تا زمانی كه آن ديدگاه مترقی به شكل يك جريان درجامعه ما جا نيفتاده باشد نمی  توانيم چيزی بگوييم.

 وی افزود: من از جريانی با احترام نام می برم كه در جامعه با توجه به شرايط فرهنگی ما، ايده و ايدئولوژی ای را تعريف كنند تا زمانی كه اين اتفاق نيفتاده است، من شخصا نميتوانم به عنوان يك انسان ايرانی بگويم از فمنيسم در ايران دفاع ميكنم و تا وقتی كه اين تعريف از حوزه و حيطه ی تفكر افراد بسياری كه در جامعه وجود دارند به صورت يك جريان در نيامده، نميتوانم خودم را حامی آن بدانم.

نمی دانستيم فمينيسم يا دفاع از حقوق زنان در آثار خانم بنی اعتماد اصولا نقشی بازی می كند.. ايشان بنا به گفته ی خودشان و همچنين درعمل نشان داده اند كه تنها در كنار جرياناتی قرار می گيرند كه اين جريانها در سطح جامعه محبوب باشند. همانطور كه انقلاب اسلامی بود و همانطور كه انتخاب آقای خاتمی بود.

جالب است كه در همايش زنان يكی از ضد زن ترين آثار ايشان ، يعنی فيلم روسری آبی نمايش داده شود. البته انتخاب چندانی هم در آثار ايشان وجود ندارد. داستان فيلم روسری آبی بدين قرار است:

دختر جوانی از يك خانواده ی فقير ناچار است برای تامين مادی خانواده اش در كارخانه ای كار كند. رئيس كارخانه كه پيرمردی ٦٠ يا ٧٠ ساله است، دلش بحال دخترك می سوزد و در ميان آشنايانش بدنبال مرد فداكار ی می گردد تا با اين دختر ازدواج كند و او را از اين وضع نجات دهد. سرانجام چون كسی پيدا نمی شود، پيرمرد خودش داوطلب می شود و دختر را مخفيانه به صيغه ی خود در می آورد. فرزندان مرد پس از اينكه متوجه اين موضوع می شوند، او را سرزنش می كنند . مرد در مقابل آنها می يستد و سرانجام پيروزمندانه بسوی زن صيغه ای خود كه از نظر سنی می توانست جای نوه اش باشد، می رود. در پايان، دخترك خوشبخت را می بينيم كه در خانه ای كه در ايوان خانه ای كه مرد برايش خريده ايستاده و با لبخندی بر لب ، النگوهای طلايش را كه آنها را هم مسلما مرد برای او خريده به ما نشان می دهد.

پيام فيلم: زنده باد صيغه و خداوند عمر مردانی را كه بفكر نجات زنان از فقر و بدبختی هستند ، دراز كند! و خطاب به زنان شوهر پولدار كنيد تا از بدبختی نجات يابيد!

از ‌آنجا كه نهايت درك خانم بنی اعتماد از حقوق زن را پيش از گفته هايشان در فيلمهايشان می توانست متوجه شد، انتظار ديگری جز حرفهای بالا از ايشان نمی رود. نگاه خانم بنی اعتماد به زن و به جامعه در فيلمهايشان بدلايل متعددی بسيار به نگاه همكارشان آقای مسعود كيميايی نزديك است . فرمول نخ نمای از ترس جمهوری اسلامی چيزی نمی گويد نيز در مورد ايشان و ديگران ديگر كهنه شده است. هيچكس ايشان را وادار به ساختن فيلمی با اين محتوا نكرده، همانطور كه هيچكس هم ايشان را به راه اندازی ستاد تبليغاتی هنرمندان برای انتخاب آقای خاتمی مجبور نكرده بود و همچنين رفتن سر قبر امام و ....

همچنين ايشان كه برای نمايش فيلمهايشان به خارج سفرهای متعددی داشته اند ، بايد درك كرده باشند كه هر ايسمی الزاما ايدئولوژی نيست و همچنين اينكه فمينيسم يعنی دفاع از حقوق زنان‌. ايشان چه چيز غير قابل دفاعی در اين واژه می بينند و چگونه اينهمه زن را در ايران نمی بينند كه به بی حقوقی خود اعتراض دارند.

سخن آخر با ايشان اينكه زمانی كه فمينيسم به يك جريان در جامعه ی ايران بدل شود، ديگر نيازی به امثال ايشان ندارد. ايشان بعنوان زن هنرمند اگر بنا بود دفاعی از اين جريان بكنند، آن روز همين امروز بود. چرا كه در تمام جهان هنرمندان و در مورد مسئله ی زنان زنان هنرمند جزو اولين پيشگامان اين جنبش بوده اند و با آثارشان به ايجاد آن ياری رسانده اند. منتها شايد بايد بپذيريم كه ايران چون از همه نظر يك كشور استثنايی است ، از اين يك نظر هم از قاعده ی بقيه ی جهان مستثنی باشد.

فاطمه معتمدآريا ديگر شركت كننده اين همايش نيز گفت: تفكيك كردن هر شكلی از هنر به زنانه و مردانه برای من خوشآيند نيست هيچ تمايلی ندارم با اين تفكيك در هيچ جايی راجع به فيلمهايم صحبت شود و اميدوارم آخرين باری باشد كه در همايش، سمينار يا هر گردهمايی تفكيك شده زنانه و مردانه شركت میكنم... فكر میكنم تفكيك كردن هر شكلی از هنر به عنوان زنانه و مردانه برای من هم چيز خوشايندی نيست. ضمن اينكه اگر مشكل يا مسالهای وجود دارد، هم برای مردان است، هم برای زنها، آيا تاكنون كسی آمده است بگويد مرد در سينمای ايران، چه وضعيتی دارد؟ وی افزود: به نظر من وضعيت مردان در سينمای ايران بسيار اسفبارتر است از زنان.

 گمان كنم خانم معتمد آريا جمله ای مشابه آنچه به غلط در بالا می آورد را از زبان فروغ فرخزاد از كسی شنيده باشد. اما ايشان دقت نمی كنند كه اين حرف فروغ فرخزاد كه شعر شعر است . زنانه و مردانه ندارد به منظور ديگری مطرح شده و آن اينكه ايشان معيار سنجيدن ارزش شعر را در منظور داشته اند. اما فراموش نكنند كه فروغ فرخزاد جابجا در گفته ها و نوشته هايش ، بزرگترين آرزويش را آزادی و برابری حقوق زنان ايران ناميده است ، آنهم در زمان حكومت پهلوی كه وضع زنان لااقل به اسفباری امروز نبود و هنوز سنگسار نمی شدند و هنوز فرزندانشان از ايشان گرفته نمی شد و هنوز خق اعمال خشونت بر آنان قانونی نشده بود و حتی هنوز آن لچكی كه خانم معتمد آريا بزور بر سر می كنند ، (حتی اگر ادعا كنند كه داوطلبانه است)، اجباری نشده بود. جالب تر اينكه در گزراش مربوط به همايش زنان نوشته شده كه خانم معتمد آريا گرداننده ی جلسات بوده اند. بسيار عجيب است ، ايشان كه چنين سمتی را در جلسه ای می پذيرند ، با برگزاری و موضوع همان جلسه مخالف باشند. آيا اين نقش تاريخی نيست كه هنرمندانی نظير ايشان در حكومت اسلامی نيز برعهده گرفته اند؟

 حرف آخر اينكه اين فيلمهايم كه ايشان از آنها حرف می زنند برايم ناروشن است. درست است كه ايشان در فيلمهای زيادی بازی كرده اند، اما معمولا اين سازنده ی فيلم است كه از فيلمم صحبت می كند و نه بازيگر آن. تا جايی كه من خبر دارم ، ايشان تاكنون فقط يك فيلم ساخته اند ، آنهم يك فيلم تبليغاتی برای انتخابات آقای خاتمی بوده است. از آنجا كه تنها فيلم ايشان درباره ی برجستگی های شخصيتی يك عمامه به سر بوده، مسلما نمی توانسته در همايش زنان جايی داشته باشد. شايد بد نبود كه ايشان لا اقل طبق ادعای خودشان كمی از وضعيت اسفبار مردان در سينمای ايران می گفتند، تا شايد جنبش ماسكولينسم براه افتد.

  كارگردان نيمه پنهان يادآور شد: از آنجايی كه بنده اعتقاد دارم چنين امری ضروری است و از نان شب هم واجبتر است، اعتقاد دارم چنين همايشهايی بسيار مثبت است. ميلانی در پاسخ به اين پرسش كه برای در نيفتادن در ورطه>ی فمينيسم افراطی چه تمهيداتی میانديشيد، گفت: وقتی در جامعه ما صحبت از فمينيسم میشود، برای من خنده دار است، چون اولا تعريف درستی از اين واژه وجود ندارد. ما داريم درباره حداقل حق انسان صحبت میكنيم. جريانات فمينيستی در دنيا به جاهايی رسيدهاند كه عقل جن هم قد نمیدهد، ما كجا رسيدهايم؟ كارهای ما در حداقلهاست، مثلا بچهای (دختر خانمی) بتواند درساش را ادامه بدهد يا بتواند حق طلاق بگيرد. ما حتا راجع به مادری كه بچه نمیخواهد نمیتوانيم حرفی بزنيم.

 ميلانی افزود: بنابراين صحبت از فمينيسم در اين جامعه بسته، به نظر من زيادی است و اصلا امكان ندارد و آنقدر شرايط جامعه ما محدود كننده است كه اصلا فمينيسم به آن مفهومی كه در اروپا رايج است را نداريم.

  كارگردان دو زن در ادامه جلسه درباره شكلگيری اين فيلم گفت: دو زن براساس ماجرايی واقعی شكل گرفته است و مساله اصلی كه در اين فيلم بدنبال آن هستم، مساله هويت است و ناديده گرفتن هويت يك انسان به نظر من، بزرگترين جنايت در حق او است.

 بايد اعتراف كنم كه سخنان خانم ميلانی لااقل يك انصاف و صداقتی در خود دارد. جالب است كه   در جايی كه همه معتقدند اصلا فمينيسم وجود ندارد، از ايشان در مورد نيفتادن در ورطه ی فمينيسم افراطی سوال می شود. اين ديگر چه صيغه ای است ، كس نداند. بايد به خانم ميلانی گفت ، همين مبارزه برای همان حداقلها بناچار زنان را به حداكثر مخالفت با حكومت اسلامی وا می دارد. بزرگترين اشتباه بسياری از زنان (ازجمله خود ايشان) كه جزو فعالين انتخاباتی آقای خاتمی بودند، اين بود كه انتخابات اول و دوم خاتمی ، بنفع او از حق خود گذشتند ، چرا كه بدانها باورانده بودند ، اصلاح طلبان ضامن حقوق زنان هستند و اين بزرگترن ضربه به شكل گيری جنبش زنان ايران بود. جنبشی در حال شكل گيری كه از سال ١٩٩٦ بصورت نيمه تعطيل در آمد. ای كاش خانم ميلانی به اين نكته توجه كنند.


 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET