مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

هنرمند تبعيدی

( متن سخنرانی در زاربروکن، آوريل٢٠٠٣ )

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 خانمها، آقايان ،

 تصويری كه من امروز به شما نشان می دهم، تصويری است كه مطبوعات و جامعه ی آلمان با آن نا آشناست. تصوير هنرمند تبعيدی. شما در تصاويری كه از سرزمين من گهگاه در رسانه ها می بينيد، با مردان ريشو و زنان چادری در حال تظاهرات روبرو می شويد كه خود را وفاداران نظام اسلامی می دانند. شما همچنين در اين رسانه ها گاه چيزكی در مورد سياست پناهندگی و هجوم پناهندگان به آلمان می شنويد.

 اين پناهندگان چه كسانی هستند . چرا از سرزمينشان فرار می كنند . اينها سوالاتی هستند كه مطبوعات آلمان تاكنون كمتر بدانها پرداخته است.

 سرزمين من ٢٥ سال است كه به دست گروهی جلاد كه از هيچ جنايتی كوتاهی نكرده اند ، اداره می شود. كابوسی هولناك يك ربع قرن است كه بر سرزمين من حكومت می كند. آنچه در غرب بدرستی اسلام گرايی افراطی خوانده می شود، در سرزمين من تعيين كننده ی سرنوشت انسانها شده است ، تعيين كننده ی اينكه چه و چگونه فكر كنند ، چه بگويند و چگونه باشند. هزاران جوان و نوجوان در اين سالها در زندانها شكنجه و اعدام شده اند. قوانينی چون سنگسارو قطع اجزای بدن جزيی از پايه های اصلی فكری اسلام سياسی هستند و در سرزمين من اجرا می شوند. دگر انديشان از صفحه ی روزگار محو می شوند و طبق قوانينی رسمی ، زنان از هيچ حقوق انسانی برخوردار نيستند. اين قوانين ضد زن هستند و طبق آنها يك زن بعنوان نصف انسان ديده می شود. زندگی انيانس هيچ ارزشی ندارد.

 طبق آمارهای نيمه رسمی ، در اين سالها بيش از ٥ ميليون ايرانی به كشورهای ديگر پناهنده شده اند. بخش عظيمی از اين ايرانيان قادر به تحمل فشار نبوده و با اين هدف به اينجا آمده كه لا اقل فرزندانش در آزادی بزيند. اما بخش ديگر اين پناهندگان را هنرمندان ، نويسندگان و روشنفكران ايرانی تشكيل می دهند كه در مقابل حكومت اسلامی ايستاده اند .

 ما هنرمندان و روشنفكران تبعيدی در سرزمينمان خشونت روزمره را از نزديك حس كرده ايم. ما آن تصوير ديگر ايران هستيم كه اين حكومت با تمام قوا تلاش می كند تا حضورش ناديده گرفته شود. ما بازگوكنندگان آرزو و اشتياق ميليونها ايرانی به آزادی ، دمكراسی ، پلوراليسم و احترام به حرمت انسان هستيم. اين آرزو در آثار ماست كه انعكاس می يابد. هنر همواره از مرزها فراتر رفته است ، آنها را گشوده ، نگاهها را به دنيايی بازتر فراخوانده است، به رهايی و همچنين همواره پرسش طرح كرده است و خدا و قواعد اجتماعی را بزير علامت سوال برده است ، در جستجوی هويت بوده است . كيستم من ، از كجا می آيم ، كجايم من و چرا اينجايم . اينها سوالات اساسی است كه هر هنرمندی با آن روبرو می شود. هنرمند اما حافظه ی جمعی نيز هست و ثبت كننده ی آنچه بر مردمان می رود يا رفته است، دنبال كننده ی سرنوشتهای فردی و زندگينامه های انسانهايی كه از ديكتاتوری رنج می برند و همچنين دنبال كننده ی اثرات فاجعه آميزی كه زندگی در سايه ی ديكتاتوری بر جان و روان مردمان بر جای می گذارد.

 ما از سرزمين شخصيتهای دوپاره می آييم. انسانهايی كه دو زندگی دارند . زندگی بيرونی و زندگی اندرونی. خارج از خانه می بايست مسلمانان مطيع باشند و در خانه و مخفيانه جشن می گيرند و مشروب می خورند، كتهابهای ممنوعه می خوانند و موسيقی ممنوعه گوش می كنند.

 اين زندگی دوگانه برای رشد شخصيتی هر انسانی خطرناك و لطمه زننده است و از انسانها دروغگويان دغلكاران و جانوران كوچكی می سازد كه برای تامين منافع خود حاضرند از روی نعشهای ديگران بگذرند. هنرمند تبعيدی آن بخش بيدار جامعه ای است كه فرصت و امكان انديشيدن در مورد خويش را نيافته است. حكومت اسلامی توانسته است با كمك دولتهای اروپايی كه بيشتر بدنبال منافع اقتصادی خويش هستند، به بسياری بباوراند كه ايران در همين چارچوب موجود شاهد تغييراتی به سمت دمكراسی است. گفتگوی فرهنگها برای اين حكومت، تنها ابزاری است برای پوشاندن جنايت و خشونتی كه بر مردم اعمال می كند. حقوق بشر اسلامی در سرزمينی كه حاكميت خدا تنها ترس و بدبختی برای مردمش به ارمغان آورده و حق تنها با كسی است كه با حكومت همراه باشد، چه معنی دارد.

 ما هنرمندان و روشنفكران تبعيدی مخالفت خود با استفاده ی ابزاری از هنر به صدای بلند فرياد می كنيم و توجه شما را به قتل و سر به نيست كردن روشنفكران توسط اين حكومت و درست همزمان با اين تبليغات حكومتی جلب می كنيم. نهايت بی انصافی است كه از يكسو روشنفكران كشته شوند و از سوی ديگر به كمك دولتهای اروپايی از طريق حربه ای تحت عنوان گفتگوی فرهنگها، به جهانيان تصويری دروغين از ايران عرضه شود.

 ما می دانيم كه نفرت اين حكومت از انديشه ، هنر ، ادبيات و علم بهيچوجه تصادفی نيست. اين نفرت در حقيقت متوجه قدرت و تاثير گذاری كلمه و انديشه است. اين حكومت تنها به بهانه ی بر عهده داشتن نمايندگی خدا خود را محق قدرت می داند ، يعنی نيرويی فراتر از عقل انسان. حكومت اسلامی تلاش می كند تا حقايق را بپوشاند، در حاليكه هنر تلاش می كند تا آنها را نمايان سازد. اين حكومت از هر آنچه به ادراك حقيقت رهنمون می سازد ، نفرت عميقی دارد، و اين در حالی است كه هنر كشف حقيقت را رسالت خويش می داند.

 سلاح ما در اين نبرد ، قلممان است و حافظه. ما زياد نيستيم، اما برای آگاهی آيندگان حقايق سرزمينمان را ثبت می كنيم.

 شرايط كاری ما آسان نيست. هنرمندی كه مخاطبش را كه در سرزمين اوست ، از دست بدهد، مركز تامين حيات اقتصادی خويش را از دست داده است. بسياری از هنرمندانی كه آثارشان در ايران مورد توجه بوده است، با وجود برخورداری از استعداد ، توانای و خلاقيت ، در تبعيد مورد توجه قرار نمی گيرند، چرا كه مركز ثقل تواناييهايشان در قدرت زبان آنهاست و اين زبان قابل ترجمه و انتقال نيست. دليل ديگر اين است كه موضوعات كاری آنها مورد پسند اروپايی ها نيست. مشكلات اقتصادی و جنگ بی فرجام و ابدی با پيش پا افتاده ترين مسايلی چون امرار معاش از مشخصات زندگی تبعيد هستند. اما ما دوران تبعيد خويش را در بعد تاريخی اش می بينيم و از اين نگاه ، هر آنچه در اين دوران مانع و سد كار ماست ، در دراز مدت به رشد ما كمك می كند. برخورد با زبانهای ديگر و تجربه در اشكال ديگركاربرد زبان و تجربه ی زندگی در جوامع آزاد ، تنها نمونه های از ابعاد مثبت اين سرنوشت تلخ هستند.

 گوته می گويد: تا زمانيكه اين مردن و شدن را تجربه نكنی ، تنها ميهمان كوچكی هستی در اين زمين تيره...

 اجازه بدهيد اين سخنرانی را با شعری از برتولت برشت بپايان ببرم، آنجا كه می نويسد:

 

 ما را به غلط مهاجر ناميدند ، و اين يعنی كه ما از سرزمينمان كوچ كرده ايم ،

 كه سرزمينی ديگر را برای ماندن برگزيده ايم ، به انتخاب .

 اما ما به انتخاب سرزمينمان را ترك نكرده ايم

 و جای ديگری را برای ماندن برنگزيده ايم .

 ما از سرزمينمان گريخته ايم ، رانده شده ايم ، تبعيديانيم ما .

 و سرزمين ميزبان ، خانه ی ما نيست ، تبعيدگاهمان است .

 با ذهنهای مغشوش ايستاده ايم در كنار مرزها

 به انتظار روز بازگشت .

 هر حركتی ، هر تغييری را در آنسوی مرزها دنبال می كنيم ،

 و هر كس را كه از راه می رسد تا به ما بپيوندد ، با ولع سوال پيچ می كنيم

 تا بدانيم در آنجا چه می گذرد .

 فراموش نمی كنيم ، اميد را رها نمی كنيم و نمی بخشيم .

 سكوت اين لحظه ها ما را به بيراهه نمی كشاند ،

 چرا كه صدای فريادها را از پس آن می شنويم

   حرف آخر

   هنوز گفته نشده...

(برتولت برشت ، "شعرهای در تبعيد"، ١٩٣٧)


 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET