مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

مهشيد امير شاهی در آينه ی "هزاربيشه" [i]

(چاپ شده در نشريه تلاش شماره ١٦ ،

ويژه نامه ی مهشيد اميرشاهی ، نوامبر ٢٠٠٣)

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

مهشيد اميرشاهی كار حرفه ای خود را در زمينه ی نويسندگی با يك مجموعه داستان كوتاه تحت عنوان " كوچه ی بن بست " در دهه ی چهل آغاز كرد . وی در زمينه ی داستان نويسی ، ترجمه و نقد نويسی بسيار پركار بوده است . بعد از انقلاب پنج رمان بنامهای "در حضر"، "در سفر" ، رمان ادواری مادران و دختران كه تا بحال سه جلد آن تحت عنوانهای "عروسی عباس خان" ، "دده قدم خير" و ماه عسل شهربانو به چاپ رسيده است و همچنين تعداد زيادی مقاله و نقد بزبانهای انگليسی و فرانسه چاپ شده است . تعدادی از داستانهای كوتاه وی بزبانهای انگليسی و فرانسه و آلمانی و روسی و عربی ترجمه شده است . ترجمه ی مجموعه ای از داستانهای طنز آميز او با نام "Suri and Co. " توسط دانشگاه تگزاس منتشر شده و ترجمه ی انگليسی "در حضر" نيز آماده ی چاپ است . مهشيد امير شاهی هم اكنون در دانشگاه سوربن به تدريس می كند و همچنان كار نويسندگی را نيز ادامه می دهد . جلد چهارم مادران و دختران بنام حديث نفس مهر اولياء بزودی به چاپ خواهد رسيد.

 

مهشيد اميرشاهی اما علاوه بر اينكه يكی از برجسته ترين نويسندگان معاصر ايران است ، يك شخصيت سياسی و اجتماعی ويك مبارز خستگی ناپذير نيز هست. كتاب هزار بيشه معرف افكار ، مطالب ، مصاحبه ها و فعاليتهای وی در عرصه ی سياسی و اجتماعی است.

 

"هزار بيشه" گزيده ای از مقالات ، نقدها، سخنرانيها و مصاحبه های مهشيد اميرشاهی است كه در سه بخش فارسی ، انگليسی و فرانسه توسط رامين كامران گردآوری شده است و نشر باران آن را در سال ٠٠٠٠ منتشر كرده است . به گمان من گردآورنده ی "هزاربيشه" با انتخاب درست و در كنار هم قرار دادن بجای مقالات برگزيده ی اميرشاهی موفق به شناساندن جنبه هايی ازچهره ی سياسی و اجتماعی وی بعنوان يكی از برجسته ترين چهره های عرصه ی فرهنگ ايرانی شده كه بدلايلی كه خواهيم ديد، كمتر بدان پرداخته شده است .

در شرايطی كه حاكمين اسلامی برای جلوگيری از شكست حتمی حاكميت خويش با راندن جوانان و روشنفكران به سوی نوعی سياست گريزی و در نتيجه بی تفاوتی نسبت به سرنوشت خويش، حيله و نيرنگ را به جزء جداناشدنی حكومت خويش بدل ساخته اند،"هزار بيشه" گنجی ست بس گرانبها كه روح خستگان را به بيداری می خواند و عزم دل شكستگان را به استواری در راهی كه در هر قدم آن هزاران بيراهه است . تشخيص اين بيراهه ها و همچنان ايستادن ، كاريست بس دشوار. اميرشاهی يكی از معدود كسانی ست كه سربلند ايستاده است ، كه می داند كجا و خوب می داند چرا ايستاده است . می توانيم با تمامی نظراتش موافق نباشيم ، می توانيم برخی از عقايدش را دوست نداشته باشيم . اما می توانيم و می بايست ايستادن را از او بياموزيم .

 

مهشيد اميرشاهی با درك عميق از شرايط حاكم بر هردوره ، آگاهانه بر خلاف موج شنا كرده است. در روزهای پر تنش انقلاب ٥٧ كه همه در شور تب انقلابی می سوختند، او با منطقی كه در آن روزگار در كمتر كسی يافت می شد،‌ تك نفره در مقابل موجی كه می رفت تا سرنوشتی شوم در سايه ی يك حكومت توتاليتر برای خويش رقم زند،‌ ايستاد و گفت : نه. آنچه او می دانست و پيش بينی می كرد ، بقيه يا ندانستند و يا نخواستند كه بدانند. بانوی سربلند ما تنهايی را به محبوبيت ترجيح داد ، اما سكوت نكرد و پای به ميدان مبارزه گذاشت.

 

رامين كامران در مقدمه ی هزار بيشه ، اميرشاهی را بدرستی با آندره ژيد مقايسه می كند كه ... هيچگاه در مواقع حساس تاريخی در پشت هنر پنهان نشده است و با شهامت و تيزبينی بسيار پا به ميدان مبارزه نهاده و مواضعی گاه بسيار مردم ناپسند اتخاذ كرده كه گذشت زمان بر درستی آنها صحه گذاشته است ... . با اينهمه ... هم برای اميرشاهی و هم برای ژيد، ا‌ادبيات در مقامی بالاتر از روشنفكری قرار دارد ... موقعيت وی (اميرشاهی) هم مديون هنر نويسندگی و درايت روشنفكری اوست و هم مرهون دليری و استقلال رايش.

 

مقاله ی انقلابزدگی عمومی كه درسال ١٣٥٧ در روزنامه ی آيندگان منتشر شد ، اولين مقاله ی هزار بيشه است كه در عين حال سرفصل ورود اميرشاهی به ميدان مبارزه ی سياسی نيز هست.

 

... امروز در حيرتم كه چرا بيشتر روشنفكران متعهد و مسئول سكوت كرده اند. متعهد و مسئول را با طنز بكار نبردم ، چون اتفاقا آنها كه تعهد و مسئوليتشان طنز آميز است هيچ كدام ساكت ننشسته اند، همه بحمدا‏‏‏‏‏‏لله اخيرا طی مقالات و رسالات به دين مبين اسلام مشرف شده اند و شتاب دارند كه خود را در صفوف فشرده ی ديگر تازه اسلام آورده ها جا كنند. شتاب از اين باب كه مباد در اين دنيا عقب و بی نصيب بمانند ... من تا به امروز به هيچ روزنامه و نشريه ای مطلبی نداده ام كه حال و هوای سياسی داشته باشد. شايد به اين دليل كه تا امروز در مملكتم به سياستمداری چون شاپور بختيار بر نخورده بودم كه بدانم سياست الزاما مغاير شرافت،‌صميميت و وطن پرستی نيست... من صدايم را به پشتيبانی از آقای شاپور بختيار با سربلندی هر چه تمامتر بلند می كنم، حتی اگر اين صدا در فضا تنها بماند. من هرگز از تنها ماندن هراسی به دل راه نداده ام. ولی اين بار می ترسم نه به خاطر خودم، بلكه به خاطر آينده ی اين ملك و سرنوشت همه آنها كه دوستشان دارم.‌

 

در "هزار بيشه" چهار مقاله ی طنز آميز سياسی از اميرشاهی تحت عنوان "چرند و پرند"كه در سال ٩٥ در "صور اسرافيل" چاپ خارج از كشور به چاپ رسيده اند . در اين مقاله ها امير شاهی با نام مستعار "دخت دخو" و با پيروی از سبك نوشتاری دهخدا ، در مورد ايران كنونی نوشته هايی بسيار ارزنده دارد كه بخشی از آن را در اينجا می آوريم :

 

دخو جان جايت خالی است ... چون امروز ديگر هيچ كس نيست كه پته ی ملا اينك علی را روی آب بيندازد... بنابراين گاهی و ماهی درد دل كوتاهی در اين ستون با تو می كنم تا ملا اينك علی های قرن بيست و يكم را كم كم بشناسی... با زن ها شروع می كنم: برای هركس لازم باشد برای تو لازم نيست بگويم كه حجج اسلامی با چه چشمی به زن نگاه می كنند. اين نظر اگر بگويی يك نخ يا يك سر سوزن از آن وقت تا به حال عوض شده نشده است . همانطور كه می دانی از صبح تا بوق سگ تنها دغدغه ی فكرشان چگونگی حراست از عفت و عصمت زنان است و به باب حفظ بكارت كه می رسند به فكر غسل جنابت هم می افتند . در جوانی تو عقدی و صيغه را می فرستادند به اندرونی و در را به هم به رويشان می بستند و می گفتند آنجا بتمرگند و شب چره ای بخورند و وارد معقولات نشوند . حالا از اين غلط ها نمی توانند بكنند. سال هاست - شايد ندانی- كه زن ها در بيرونی اند و در اندرونی را هم تخته كرده اند و آيات و حجج مانده اند با اين معضل عظيم كه با ناموسی كه نمی شود مهار كرد چه بكنند. يكی از راههايی كه جسته اند اين است: چند تا ضعيفه گير آورده اند، دو سه تاشان را روانه ی مجلس اسلامی (از اين اسم تعجب نكن. می دانم كه تو و هم دوره هايت چه يقه ها جر داديد و چه عرق ها ريختيتد و چه خون دل ها خورديد تا مجلس اسلامی نشود و ملی باشد، ولی عرض كردم كه اينك ملا اينك علی در وطن تو حاكم است . (می خواستی معنی ملی را بفهمد؟) كرده اند و بقيه را هم گاه به گاه كيسه می كنند و با "شاپرون" و "بپا" و "خواجه ی حرمسرا" می فرستند به سودان و سنگال و سوريه، باز به شرط شب چره خوردن و وارد معقولات نشدن. ولی مهمتر از آن به منظور درس عبرت دادن به زنان چموشی كه سهل است صدقه نمی گيرند برای ملاها فاتحه هم نمی خوانند... در ضمن برايت بگويم كه هر چند صباحی آخوندها جزء مختصری از حقوق زنان را كه به طور كامل غصب شده است ، به آنها پس می دهند تا سخنگويان دست پرورده بتوانند اينجا و آنجا از پيشرفت و تعالی زنان در پرتو انوار اسلام داد سخن بدهند ..."

 

امير شاهی جزو معدود روشنفكرانی است كه بدليل صراحت لحن ، شهامت در بيان روشن نظراتش و تن ندادن به مصلحتهای روز ، بر سر موضع قهر آميزش در مقابله با استبداد اسلامی ايستاد و همچنان ايستاده است و دچار مرضهای رايج امروز نشده است . مرضی كه متاسفانه امروز بيش از هر زمان دامن گير روشنفكران ايرانی شده و در نتيجه ی آن ديگر مشخص نيست كدامشان چه می گويد و نظر واقعی شان چيست و چگونه است كه اينچنين سريع مواضعشان تغيیر می كند و از قطبی به قطب ديگر می افتند . چرا كه رفتار سياسی امير شاهی از انديشه ای ژرف كه با آگاهی كامل به تاريخ ايران همراه است نشات می گيرد ، از تك ماندن هراسی ندارد و به كسی باج نمی دهد تا موفقيت احتمالی حرفه ای اش تضمين شود و بهمين دليل همواره خود را از خطر همراه شدن با موجهای ناگهانی ذوق زدگی و عوام زدگی به بهانه ی مردمی بودن حفاظت كرده و بهايش را نيز پرداخته است. وی در مصاحبه ای می گويد:

 

" می دانيد ، اولا من بعنوان نويسنده حق دارم - نه، بهتر است بگويم وظيفه دارم - كه با ديدی انتقادی به آنچه در پيرامونم می گذرد نگاه كنم. در ثانی ما الان نزديك به هفده سال است كه در تبعيد به سر می بريم. گروههای بسياری به نيت براندازی رژيم قرون وسطايی ملاها به وجود آمد و بعد از ميان رفت. چرا به وجود آمد، چرا از ميان رفت؟ اصلا اپوزيسيونی واقعی در اين سال ها وجود داشت يا نه؟ اصولا چرا ما تن به مهاجرت داديم؟ اگر به نشان مخالفت با اين رژيم، پس منتظر چه نشسته ايم؟به انتظار اينكه نظام ملايی خودش مثل زگيل خشك شود و بيفتد؟ ... كسانی كه دوره ای به سعدی بد می گفتند چون مداح سعد بن زنگی بوده يا قاآنی را چون شاعر درباری بود شاعر نمی دانستندو تمام اداهای ممكن را در می آوردند برای اينكه از نزديكی يا حتی شائبه ی نزديكی با دستگاه حكومتی وقت احتراز كنند، كم كم در رژيم آخوندی دست به مسابقه ی گستاخانه ای برای نزديك شدن به دستگاه مذهبی- دولتی گذاشته اند. يك دسته زير چتر خامنه ای، يك عده زير علم رفسنجانی و يك مشت زير عبای خاتمی . اين افراد بدون اينكه كمترين قبحی در اين كارها ببينند به اعمالی دست زده اند كه در گذشته به طرز مبالغه آميزی اسباب خفت و خواری می دانستند و حالا با يك نوع شوخ چشمی همه را به معرض نمايش می گذارند: جايزه ای كه از حضرات می گيرند بالای سرشان جا دارد، از نزديكی با اين جناح يا آن جناح ملايی قند در دلشان آب می شود و از اينكه آخوندی بهشان بگويد خرت به چند مفتخرند... من اين حرفها را می زنم چون در هيچ دوره ای از زندگيم حاضر نشده ام در مورد اصولی كه به آنها پايبند بوده ام تخفيف بدهم يا كوتاه بيايم. .. هيچ كس هم نمی تواند فرمول های نخ نمای عوام پسندی از قبيل: كنار گود ايستاده ايد و می گويید لنگش كن ، يا مشغول آب خنك خوردن از رودخانه ی تيمز يا سن هستيد ، من يكی را از ميدان به در كند. چون آنهايی كه مختصر انصافی دارند می دانند كه جان آدم هايی مثل من كه از اين حرف ها می زنند و به صدای بلند هم می زنند همانقدر در كرانه های رود تيمز يا سن هدف آدمكش های جمهوری اسلامی است كه جان مترجم اصفهانی در كنار زاينده رود ...

 

در دورانی كه روشنفكران سرخورده برای توجيه بی عملی خويش به تبليغ تئوری جدايی هنر از سياست و احترام به باور دينی اكثريت روی آوردند ، امير شاهی بعنوان يكی از برجسته ترين مدافعين آزادی بيان و انديشه، كميته ی دفاع از سلمان رشدی را در فرانسه پايه گذاری كرد ومتنی در دفاع از سلمان رشدی تهيه كرد كه خود يكی از اولين امضاء كنندگان آن بود. اين عمل شجاعانه ی بعنوان يك ايرانی ،‌ آنهم در دورانی كه تروريستهای حكومتی ، ماموريت كشتار مخالفين را در خارج از مرزهای ايران نيز فعالانه بر عهده گرفته بودند ، در جامعه ی فرانسه نيز سرو صدای بسيار براه انداخت و او در تمام مصاحبه هايش با مطبوعات فرانسوی و انگليسی ، ضمن دفاع از آزادی بيان ، تلاش كرد تا توجه اذهان عمومی را متوجه مصيبتهايی كند كه حكومت اسلامی بر ملت ايران، بر زنان و بر اهل قلم و انديشه تحميل كرده است.

اصولا او بعنوان يك روشنفكر ليبرال و آزاديخواه ، ضرورت برقراری دمكراسی و لائيسيته در ايران را از همان آغاز انقلاب به صراحت عنوان كرد. در آن دوران روشنفكران انقلابی ، چنين خواستهايی را بورژوايی تلقی كردند و در نتيجه بر تداوم حيات حكومت توتاليتر اسلامی صحه گذاشتند . اينكه اين دو خواست اساسی ، امروز به يك خواست عمومی در ايران بدل شده است ، نشان دهنده ی نقش او بعنوان يك روشنفكر بمعنای واقع كلام است و دريغ كه همچنان كسانی چون او بسيار اندك اند .

 

امير شاهی مهمترين وظايف مخالفين اين رژيم و آنها كه خواهان برقراری دمكراسی در ايران هستند را يكی در پی برقراری لائيسيته بودن و ديگری در پی احقاق حقوق زنان بر آمدن می داند. با اينهمه با گروههای فمينيستی كه البته به گفته ی خودش ، تمام آنها را نمی شناسد ، ميانه ی خوشی ندارد ، چرا كه معتقد است بخشی از آنها به تقليد از فمينيست های اروپايی دست زده اند و شناختی واقعی از موقعيت زنان ايرانی ندارند و بسياری از فمينيستهای داخل و خارج به نام نقدهای بی طرف و پژوهشگرانه در جمهوری اسلامی بدنبال جنبه های مثبت و موافق پيشرفت زنان می گردند . با خانم اميرشاهی تا آنجا كه به نقد فمينيستهای اسلامی می پردازند، كاملا توافق نظر دارم. اما آنجا كه در يكی از مصاحبه ها گروه ديگر را ضد مرد و پيرو غرب می نامند ، با ايشان اختلاف نظر دارم. بر هيچكس پوشيده نيست كه جنبشی تحت عنوان جنبش زنان بعنوان يك جنبش اجتماعی و دمكراتيك ، نخستين بار در غرب شكل گرفت. اينكه بايد تاريخچه ی اين جنبش را شناخت و از آن حمايت كرد ، الزاما بدين معنا نيست كه بخواهيم آن را بطور در بست و بی چون و چرا به ايران منتقل كنيم. اما تجارب ارزنده ی اين جنبش ، همانگونه كه در مورد جنبش سياسی و دمكراسی خواهی نيز صدق می كند، می تواند راهگشای ما در مسيری كه بسوی آينده آغاز كرده ايم ، باشد.

نكته ی ديگر اينكه ضد مرد خواندن فمينيستها همواره ابزاری بوده در دست آن دسته از روشنفكران به ظاهر مدرن ، اما در درون و تا ريشه سنتی كه هر كجا صحبت از حقوق زنان شده است ، منافع خويش را در خطر ديده اند و احساسات ضد زن أنها تحريك شده و خواسته اند تا از اين طريق نگاه تحقير آميز خود به زن را توجيه كنند .

 

مطمئنم و به شهود تلاشها و نوشته های خود خانم امير شاهی در مورد زنان و در د فاع از حقوق آنها ، بر اين باورم كه ايشان با اين گروه بهيچوجه در يك مسير قرار ندارد . خانم امير شاهی چه بخواهد و چه نخواهد بدليل تاكيدش بر مسئله ی زن بعنوان يكی از تم های اصلی مبارزاتی اش، عضو بسيار مهم و برجسته ای از اين جنبش هست و خواهد بود. در اين زمينه وی دو مطلب برجسته در اين مجموعه دارد كه در يكی به بررسی ديد داستان نويسان معاصر به زن پرداخته و ديگری متن سخنرانی ايشان بزبان انگليسی و بدعوت سازمان عفو بين الملل است ، تخت عنوان درباره وضع زنان در ايران .

 

مهشيد اميرشاهی فعاليت خويش را بعنوان نويسنده (دهه ی چهل) در دورانی آغاز كرد كه فضای حاكم بر جامعه ی روشنفكری با دسته بندی و باند بازی و لجن مال كردن "غيرخودی" و ايجاد روابط مراد و مريدی و حذف ديگری همراه بود ( متاسفانه تا امروز نيز تغيیر چندانی نكرده است ) ، او در اينمورد می گويد:

 

" در سالهايی كه نويسندگی جنجال و شهرت داشت ولی الزاما هنر و خلاقيت نمی طلبيد ، در زمانی كه مدعيان نويسندگی بازار سهل پسندی را گرم نگه می داشتند و با تكرار آنچه عوام می گفتند به تعداد مريدان خود می افزودند ، من هرگز سر آن نداشتم كه مراد و مرشد باشم. هرگز دنباله روی خواست عوام نبوده ام . هرگز خواننده را نادان تر از خودم تصور نكرده ام ..." .

 

او در مورد زبان داستانهايش می گويد: " من داستانهايم را به فارسی می نويسم ، می توانستم به زبان های ديگر بنويسم، ولی زبان فارسی مرا به فرهنگ آن سرزمين وصل می كند. بند نافی كه از آن فرهنگ به من غذا می رساند زبان فارسی است. زبان فارسی در تاريخ ايران نقش بسيار عمده ای بازی كرده است و ما را از بسياری خطرات نجات داده است. باز به عنوان نويسنده من وظيفه ی خود می دانم كه تا آخرين روزی كه نفس می كشم داستان هايم را به فارسی بنويسم. كار تحقيقی به زبان های ديگر كرده ام و می كنم. ولی داستان های من چون از بطن فرهنگی كه با آن بزرگ شده ام بر می خيزد، فقط در قالب كلمات فارسی می گنجد."

 

 

اميرشاهی با وجود اينكه خود را يك روشنفكر سياسی می داند و از ابراز نظرات سياسی اش ابايی ندارد ، در كار آفرينش ادبی بسيار سختگير است و از شعار و پيام در ادبيات فراری ست. او در اينمورد می گويد:

 

... راجع به دو تا آدم داريم حرف می زنيم. راجع به مهشيد اميرشاهی كه خودش را دارای شعور سياسی می داند و به ميدان سياست وارد شده ، و راجع به مهشيد اميرشاهی نويسنده كه داستان كوتاه و رمان می نويسد و سعی می كند خوب بنويسد... من معتقدم ما دوره ای از تاريخمان را داريم طی می كنيم كه همه بی استثنا ناگزيريم الويت ها و خواسته های سياسيمان را روشن و بی ابهام مطرح كنيم ولی اين انصاف را هم بايد از خودمان نشان بدهيم كه راس و ريس كردن مسائل سياسی را به كسانی واگذار كنيم كه امكان تجزيه و تحليل سياسی دارند . الويت های سياسی من كاملا بارز است . من برای مملكت دمكراسی و لائيسيته می خواهم بنابراين با رژيم جمهوری اسلامی در مبارزه و جنگ دايم به سر می برم و خودم را به همه ی كسانی كه با اين رژيم مخالفند و خواهان آن دو اصلند - از هر خانواده ی فكری و سياسی كه باشند- نزديك حس می كنم. خلاصه كنم: من شخصا نه در كار هنريم شعار سياسی می دهم نه در مبارزات سياسی ام ادبيات می بافم. اين از من ... اما آنچه من را متعجب می كند اين است كه بسياری از كسانی كه عمده ترين شكايتشان از دوران شاه اين بود كه امكان فعاليت سياسی از آنها گرفته شده - و حق هم داشتند كه شاكی باشند- ناگهان بعد از فاجعه ی انقلاب به كلی سياست را نفی كردند و می خواهند فقط فعاليت فرهنگی داشته باشند ! يعنی حتی از تعريف ارسطويی انسان هم فاصله گرفته اند! ...

 

در بخش نقد به چند مطلب درخشان از خانم امير شاهی بر می خوريم كه نگاه تيزبين و هوشيارانه او به متون و نوشته های ديگران و همچنين دقت فوق العاده ی او در پرداخت زبان و همچنين شناخت او از ادبيات در اين نقدها به نهايت نمايانده می شود. هر چند كه ممكن است برخی از اين نقدها بيرحمانه بنظر بيايد ، اما با كمی دقت و مقايسه با متون نقد شده ، در خواهيم يافت كه نه تنها بيرحمانه نيست ، بلكه بسيار به جا است و با همان دقتی نوشته شده است كه او بعنوان نويسنده نيز از ما خوانندگان آثارش می طلبد و سهم غير قابل انكار خود اوست در گسترش امكانات ساختاری و زبانی در ادبيات فارسی.

 

در هزار بيشه مصاحبه هايی نيز با اميرشاهی در مورد آثار ادبی اش و بخصوص درباره ی دو رمان "در حضر" و در سفر كه به نقد رفتارهای كنونی اجتماعی ما می پردازند ، درباره ی طنز و بخصوص "طنز سياه" يا "طنز تلخ" در زبان ادبی اش چاپ شده است . اما همانگونه كه در آغاز نيز اشاره كردم ، مركز ثقل "هزار بيشه" شخصيت سياسی - اجتماعی اميرشاهی است و باقی می ماند كه گردآورنده نيز در سرمقاله وعده ای جز اين به خواننده نداده است .

 

اين طنز در زبان گفتار خانم امير شاهی نيز ديده می شود ، از جمله آنجا كه در جمعی در مورد "در حضر " و تماسهای خوانندگان تعريف می كند:

 

... يكی از اولين تلفن هايی كه داشتم از فرانسه بود. از صدا بر می آمد كه تلفن كننده پسر جوانی باشد، گفت: آقای اميرشاهي؟ صدای كلفت من البته از پشت تلفن، شنونده را گاه در مورد جنسيتم به اشتباه می اندازد. جوان را تصحيح كردم و گفتم: من خانم اميرشاهی هستم- بفرمايید. پرسيد: شوهرتان خانه نيستند؟ من سالهاست به بی شوهری خو كرده ام و حتی تصور شوهری در خانه برايم سخت است و وقتی مطلبی برای خود آدم اينقدر بديهی شده باشد بی اطلاعی ديگران مختصری ملال می آورد. با كم حوصلگی گفتم: ما اينجا آقای اميرشاهی نداريم. حالا اگر فرمايشی داريد... صحبتم رابريد و پرسيد: پس من درباره ی كتاب برحذر با كی بايد حرف بزنم؟ گفتم: درحضر - و با من. با ترديد احتمالا آلوده به تمسخر گفت: در حضر؟! خيال نكنم . و بعد به دشواری اضافه كرد: حالا اين مهم نيست، ولی بعد شما به شوهرتان پيغام را می رسانيد؟ اين بار با كلافگی گفتم: آقا شما شوهر و آقای اميرشاهی و بنده را رها كنيد، با در حضر چه كار داريد؟ گفت : يك نسخه می خواهم. نشانی را دادم و قيمت كتاب را هم ذكر كردم و گفتم: چكی به اين آدرس بفرستيد برايتان پست خواهد شد. چك دو روز بعد رسيد - به نام آقای اميرشاهی ...

 

صراحت و شهامت در بيان انديشه و پشتكار و تلاش او در جهت محو استبداد و برقراری دمكراسی در ايرانی مدرن ، بهيچوجه باعث نمی شود كه او با وجود اميدی كه به آينده ی ايران دارد ، هراسهايش را پنهان كند . جمهوری اسلامی يكی از مخوف ترين حكومتهای تاريخ جهان است و بهمين دليل و بدليل فشارهای بی وقفه ای كه اين حكومت بر روح و روان و جان انسانها روا داشته است ، مسلما اثرات منفی بيشماری در شكل گيری افكار و خواستهای ايرانيان خواهد داشت. در اين مورد امير شاهی می گويد :

 

فردای مملكت نياز به زنان و مردانی دارد صاحب فرهنگ، زنان و مردانی با احساس مسئوليت برای بهروزی همگان و احساس مسئوليتی ويژه نسبت به حفظ حقوق اقليتها، زنان و مردانی فارغ از هر گونه تعصب، واقعا مقصودم هر گونه تعصب است. يكی از نگرانيهای من برای آينده ی مملكتم اين است كه مباد به دليل ظلم مذهبی كه به ما رفته است به عنوان مقابله با آن خداپرستی متعصبانه فردا گرفتار تعصب خاك پرستی بشويم و "ژيری نوسكی" وار به يك نوع ناسيوناليسم افراطی رو بياوريم و به دام بيگانه ستيزی لجام گسيخته بيفتيم ...

 

برای آشنايی بيشتر با نظرات و انديشه ی اميرشاهی ، شايد بهتر باشد كه خواننده به كتاب هزاربيشه رجوع كند . اميدوارم كه دگر بار و در مجموعه ای ديگر ، منتقدانی به تحليل و بررسی آثار ادبی اميرشاهی بپردازند . اجازه بدهيد اين مطلب را باز با گفته ای ديگر از اميرشاهی به پايان ببريم، چرا كه او مهمترين ها را گفته است :

 

" ... به هيچ وجه باخت را نمی پذيرم. هنوز نفس می كشيم، كار می كنيم، انتقاد می كنيم و كتاب می نويسيم. همه ی اين حرفها برای اين است كه تكانی به خودمان بدهيم. به هيچ وجه باخت را نمی پذيرم ."

 

 

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET