مقالات اجتماعی و سياسی

 
 

چرا اهدای جايزه ی صلح نوبل به خانم شيرين عبادی
را مثبت ارزيابی می كنم

PDF نسخه

 نيلوفر بيضايی 

 

دوست ناديده ی گرامی ، آشنايان و عزيزان ،

 

برايم بسيار جالب است كه بطور همزمان ازسوی شما و چند تن ديگر كه برايشان احترام خاص قائلم ، در ارتباط با حمايت من از اهدای جايزه ی صلح نوبل به خانم عبادی ، اعتراض شد . همانطور كه شما نوشته ايد و همانطور كه آن عزيزان ديگر آگاهند ، من در اين سالها و همچنين در اوج ذوق زدگی عمومی و توهم دو خرداد، به اصلاح ناپذير بودن اين حكومت ، به غيرانسانی بودن قوانين آن ، به تناقض جدی قانون اساسی موجود با اعلاميه ی جهانی حقوق بشر، مكررا شاره كرده ام و در اين مورد نوشته ام .

در آن روزهای سخت كه نظر من و امثال من، در موضع اقليت قرار داشت و آن شور عمومی كه كمتر از شعور عموم نشان داشت و اميد بستن به يك سراب بود، در اوج خود قرار داشت ، من جزو كسانی بودم كه حركت روشنفكران دنباله رو را نقد كردم و تلاش كردم تا به آنها يادآوری كنم كه همانند كه در سال ٥٧ بودند .

بارها و بارها در مطالبم اشاره كردم كه نيروهای سكولار و دمكراسی خواه، بجای دنباله روی از اصلاح طلبان حكومتی ، می بايست با حفظ استقلال به روشنگری و طرح خواسته های دمكراتيك بپردازند و در عين حال نيروهای خود را در جهت بركناری حكومت اسلامی با همه ی جناحهايش بكار گيرند.

باور من همواره اين بوده كه اسلام سياسی ، همواره در اين تاريخ صد ساله ، از نيروهای آزاديخواه بعنوان ابزاری برای اثبات دمكرات بودن خويش بهره جسته و به محض اينكه قوايی يافته، سركوب آزاديخواهان را در صدر امور خود قرار داده است و دوم خرداد آقای خاتمی نيز از اين قاعده مستثنی نيست. تلاش كردم تا تشريح كنم كه بازی دوگانگی ميان اسلاميون سياسی ، حربه ی جديدی نيست كه ما نشناسيم و اين اشتباه تاريخی كه ما اسلاميون ترقيخواه نيز داريم ، نتيجه ی نا آگاهی های تاريخی ماست و عدم شناخت از نقش تاريخی روحانيت و پرچمداران اسلام سياسی است، بخصوص در صد سال اخير.

اعتراض من به مطلب خانم كار نيز با وجود تمام احترامی كه برای تلاشهای ايشان در جهت حقوق زنان قائل هستم، از اين زاويه بوده است. خانم كار يك روشنفكر سكولار است كه در بازيهای جناحی حكومت اسلامی در دام اصلاح طلبان افتاد و وارد يك بازی شد كه در آن از قواعد بازی حريف ، بيخبر بود. اصلاح طلبان حكومتی ، برای حقوق زنان ، نه تنها اهميتی قائل نيستند ، بلكه آن را بلافاصله پس از پيروزی در آن انتخابات كذايی از دستور كار خود حذف كردند ، چون نمی شود به مسئله ی زنان پرداخت و به اجباری بودن حجاب اشاره نكرد يا به سنگسار اعتراض نداشت يا افزايش حقوق زنان را نخواست. اصلاح طلبان می دانستند كه از اين بازی سرفراز بيرون نخواهند آمد، پس بجای تن دادن به اين موضوع ، تلاش كردند تا حمايت سكولارها را به خود جلب كنند ، تا تلاشهای آنان را بنام خويش بنويسند ، بدون اينكه كوچكترين اعتقادی به مبانی فكری دمكراتيك در زمينه ی حقوق اجتماعی، مدنی و سياسی برای تمام انسانها ، صرف نظر از جنسيت و باور آنها داشته باشند. در حقيقت حكومت اسلامی در چند سال گذشته پز مدرن بودن را از طريق روشنفكران سكولار به جهان می داد تا نشان دهد كه در ايران آزادی هست. سكولارها هم پذيرفتند كه با پذيرفتن چارچوبها ، تا حدی كه به نظام بر نخورد ، انتقاد كنند و يا برای اصلاح طلبان تبليغ ، اما نه تا حدی كه به عبای ملايان بر بخورد و بقول آقای مهاجرانی احساسات دينی مردم تحريك شود!

سوی ديگر ماجرا ، حمايتهای بيدريغ دولتهای اروپايی از جناح اصلاح طلب حكومت بود كه بدليل سرمايه گذاريها و قراردادهای كلان كه با جمهوری اسلامی بسته بودند يا می خواستند ببندند، برای اروپا از اهميت خاصی برخوردار بود. بعبارت ديگر ، اروپا ترجيح می داد كه اين حكومت بماند ، منتها با تغيیراتی كه به ثبات وضعيت ياری برساند تا آنها با خيال راحت به كار خود ادامه دهند.

اما امروز وضعيت چگونه است. پس از سركوب جنبش دانشجويی در سال ٧٨ و تداوم سركوبهای داخلی ، بخش عظيمی از نيروهای مولد جامعه ی ايران، يعنی جوانان ، به حكومت پشت كردند. در حقيقت آنها جزو نخستين نيروهايی بودند كه بسيار سريع دريافتند ، اين يك بازی خطرناك است و تنها نتيجه اش تداوم حيات حكومت حذف و سركوب . بمرور زمان مردم ايران متوجه اين كوچه ی بن بست و اين هدر رفتن نيروها و تلف كردن زمان از سوی حكومتيان شدند. امروز نظر ما ديگر در موضع اقليت قرار ندارد. امروز بخش كثيری از مردم ايران خواهان يك حكومت سكولار و دمكراتيك هستند و به اين حكومت با همه ی جناحهايش بی اعتماد هستند . امروز باور به جدايی دين از حكومت، برای نخستين بار در تاريخ ايران ، به يك خواست عمومی بدل شده است .

از سوی ديگر ، پس از وقايع ١١ سپتامبر، باز افكار عمومی جهان متوجه فناتيسم اسلامی شد و گفتگوی تمدنها ی آقای خاتمی و دولتهای اروپای، جذابيت خود را از دست داد. در منطقه ، روندی آغاز شد كه برای حكومت اسلامی كاملا ناخوشايند هستند. شكست طرحی كه حكومت اسلامی پی ريزی كرده بود، يعنی تقويت اين باور كه از حكومت ترور و وحشت ، می توان حكومت لبخند مدنی ساخت ، بسيار مفتضحانه بود. مردم ايران ، خواهان دمكراسی هستند ، آنگونه كه در معيارهای جهانی تعريف می شود و مبانی آن در اعلاميه حقوق بشر و برای همه ی مردم جهان تعريف شده است و نه مردمسالاری دينی كه می خواهد دمكراسی را بر اساس اصول دينی تعريف كند و بخوردشان بدهد. چنين پديده ای ، از همان آغاز و ابتدا ناقص الخلقه و ناممكن بوده است. دين از خدا دستور می گيرد و دمكراسی از ملت و هر نوع تلفيق اين دو مقوله با يكديگر ، به شكست ملت در برابر قدرت لايتناهی خدا و نمايندگان زمينی اش منجر خواهد شد. مردم ايران اين نكته را در يافته اند و برای همين هم خواسته هايشان بسيار فراتر از آن چيزی است كه اين يا آن جناح حكومتی بخواهد به آنها قالب كند.

پس می بينيم كه شكست اصلاح طلبان ، نه تنها بدليل مقاومت جناح ديگر ، بلكه بدليل بی اساسی و من درآوردی بودن طرح حكومتی شان است كه نتيجه اش چيزی جز همان كه هست ، نمی توانست باشد.

بازگرديم به نوبل و خانم عبادی. حتما اطلاع داريد كه در حقيقت كانديدای مورد حمايت اصلاح طلبان حكومتی برای دريافت جايزه ی نوبل ، نه خانم شيرين عبادی، بلكه آقای هاشم آغاجری بوده است. در مورد عدم صلاحيت آقای آغاجری ، همين بس كه اگر می خواستند پس از اهدای فرضی نوبل به ايشان ، از بيوگرافيشان برای جهان بگويند ، همانگونه كه رسم نوبل است، تنها و تنها مايه ی شرمساری برای اروپا می بود. آخرنمی شد جايزه صلح نوبل را كه برای تلاشهای شخصيتها در جهت صلح و حقوق بشر است ، به كسی داد كه از گروگان گيری آمريكايیها گرفته تا تئوريزه كردن حكومت فقيهان و همراهی ساليان با رفسنجانی ، آنچه ديده نمی شود، فعاليت برای صلح و حقوق بشر است! اينكه ايشان در آخرين سخنرانی خود گفته است پروتستانيسم اسلامی ممكن است (كه البته حرف بی ربطی است) و از نظر آخوندها كار ايشان بدعت آمده كه برای دادن جايزه ی نوبل كه به حاصل تلاش ساليان برای يك هدف انسان دوستانه داده می شود، كافی نمی بود.

از سوی ديگر، دادن اين جايزه به آغاجری ، دقيقا به مفهوم تايید دوباره ی اصلاح طلبان حكومتی كه همگی بيوگرافيهای مشابه ايشان دارند و بد جوری در نظر مردم ايران بی اعتبار شده اند ، می بود . هيئت انتخاب نوبل در برابر دو گزينه قرار داشت. يا تايید مشی اصلاح طلبان حكومتی و يا تايید خواسته های دمكراتيك مردم ايران.

خانم عبادی ، عليرغم اينكه خود را يك زن مسلمان می داند و معتقد است كه اسلام با حقوق بشر سازگار است ( كه من بهيچوجه با اين نظر موافق نيستم)، زنی است كه در تمام اين بيست و چهار سال ، وابسته ی حكومتی نبوده است و بعنوان يك فرد مستقل ، بعنوان وكيل در دفاع از حقوق زنان كه قوانين اسلامی ، آنها را از هر حقی محروم كرده است ، تلاش كرده تا از همان حداقل ها برای بهبود وضعيت اسفبار و عاجل بسياری از زنان ايرانی استفاده كند و در مورد حق طلاق، حق حضانت، خشونت در خانواده، تجاوز ... با قوانين اسلامی ، بسيار جسورانه در افتاده است. در جايی كه اين زنان و كودكان ، هيچ پناهی ندارند ، وجود كسی چون ايشان ، مايه ی دلگرمی است ، هر چند كه نتيجه ی مطلوب بدست نيايد.

پس خواسته های ايشان، خواه ناخواه به ما سكولارها نزديك است ، اما شيوه ی ايشان شايد با من و شما فرق كند. در جايی كه فقها حاكمند و قوانين اسلامی ، بی عدالتی محض، راهی كه ايشان دانسته يا رفته ، اين بوده است كه با اتكاء به تفسير ديگری از اسلام ، ثابت كند كه اين قوانين نا عادلانه است . كسانی چون فاطمه مرنيسی در مراكش نيز كه يك فمينيست مسلمان ( و نه اسلامی) است ، در كشورهای خودشان از همين نقطه نظر حركت می كنند.

خانم عبادی ، اما با كسانی چون جميله كديور يا طالقانی (زنان اسلامی حكومتی) ... ، قابل مقايسه نيستند . ايشان يك وكيل مستقل غير حكومتی مسلمان هستند كه در عمل اجتماعی ، به سكولارها نزديكند ، اما از امكانات موجود برای تغيیرات كوچك استفاده می كنند كه به مذاق هيچيك از جناحهای حكومتی نيز خوش نمی آيد.

از سوی ديگر ، هر كجا كه نقض حقوق بشر در ايران انجام شده يا لااقل در اكثر موارد، می بينيم كه شيرين عبادی بعنوان وكيل قربانيان حضور داشته و با وجود همه ی تهديدها ، از تلاش خود برای دفاع از حقوق آنها كوتاهی نكرده است.

من با بسياری از نظرات خانم عبادی موافق نيستم ، اما دادن جايزه نوبل به ايشان را نشانه ی اين می دانم كه اروپا ميان اصلاح طلبان ( آغاجری) و مردم ايران ( كه شيرين عبادی بعنوان يك زن و بعنوان يك فعال حقوق بشر كه از ارگانها دولتی مستقل است و وارد بازهای جناحی نيز نشده است) ، مردم ايران را انتخاب كرده اند . بعبارت ديگر، پيام اروپا به ايرانيان اين است : ما صدای شما و جنبش دمكراسی خواهی شما را شنيده ايم و به آن احترام می گذاريم

كسانيكه گمان می كنند ، اين جايزه ، اصلاح طلبان را تقويت می كند ، سخت در اشتباهند.

جايزه ی صلح نوبل ، ابعاد جهانی دارد و بررسی اهميت آن نيز تنها از اين زاويه ممكن است. خانم عبادی ، در مقابل مطبوعات جهان در اروپا ، بی حجاب ظاهر شد و اولين پيام خود مبنی بر اينكه حجاب اسلامی در ايران يك اجبار است و نه يك انتخاب داوطلبانه ، به گوش جهانيان رساند. ايشان همچنين خواهان آزادی زندانيان سياسی شد و اين پيام دوم ايشان است مبنی بر اينكه در ايران ، حقوق بشر رعايت نمی شود.

من در مطلبی كه نوشته ام ، به اين نكات اشاره كرده ام كه اهدای جايزه ی صلح نوبل به يك ايرانی و بخصوص ، باز هم تاكيد می كنم، بخصوص به يك زن ايرانی ،‌ جهان را متوجه نقض حقوق زنان و حقوق بشر در ايران می كند. در همانجا نيز نوشته ام كه با دريافت اين جايزه ، خانم عبادی وظيفه ی بسيار سنگينی را بر عهده دارد : رساندن صدای مردم ايران به جهان . من اظهار اميدواری كرده ام كه ايشان به اين مسئوليت عظيم واقف باشند . اما اين امكان كه بخشهايی از اصلاح طلبان بخواهند برای اثبات دمكرات بودن خود و نه در تايید اين جايزه ، از اين تصميم نوبل ابراز رضايت كنند ، همانطور كه شما نيز اشاره كرديد، وجود دارد. اما اين شيوه ی اصلاح طلبان ، ديگر كارساز نخواهد بود. تا جايی كه من می دانم ، اكنون پس از گذشت بيست و چهار ساعت ، هنوز آقای خاتمی عكس العملی در اين ارتباط نشان نداده است و اين تايیدی است بر همان صحبت من . اجازه بدهيد از خبرگزاری ايرنا نيز نقل قولی بياورم و خواهش كنم كه به آن توجه بفرمايید.

امير محبيان نايب ريیس انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان و عضو شورای سردبيری روزنامه‌ی رسالت ،در گفت‌وگو با خبرنگار سرويس سياسی خبرگزاری دانشجويان ايران گفت:

 

جايزه‌ی صلح نوبل برای شيرين عبادی كه شادی وصف‌ناپذير طيفی از راديكالهای دوم خردادی را به دنبال داشت، بيش از آن‌كه پيامی انسانی داشته باشد، به گمان من حاصل پيام سياسی از سوی اروپا برای ايران است. هرچند عبادی به عنوان يك چهره‌ی شاخص اصلاح‌طلب با گرايش همسو با دولت آقای خاتمی به شمار نمي‌رود و تمايلات فمينيستی و سكولار در مواضع وی آشكار است اما شايد استقبال عجيب حتی تا سرحد ذوق‌زدگی دولت كه كاملا غيرديپلماتيك مي‌نمايد به اين صورت گرفته كه خانم عبادی بتواند نقش سفير غير رسمی روابط ايران و اروپا را به سود توجيه اوضاع ايران بازی كند. قصد ندارم بدبين باشم ولی گمان دارم دولت كمی شتاب‌زده عمل كرده است؛ زيرا گزينش فردی از ايران با فاصله‌ی روشن و راديكالی از اصلاحات مورد نظر دولت بيشتر از آن‌كه مويد نظر اصلاح‌طلبان حكومتی باشد، حكايت از آن دارد كه بر اساس تز ديويد فرام الگوی لهستانيزه شدن برای ايران برگزيده شده است و تلاش مي‌شود جبهه‌ی جديد تبليغاتی عليه ايران گشوده شود. هرچند قضاوت هنوز زود است ولی آينده (شايد خيلی نزديك) و مواضع خانم عبادی ثابت خواهد كرد سخنگوی دولت تا چه حد دقيق و طبق منافع ملی عمل كرده است و تا چه حد خوشبينانه و بلكه ساده‌انگارانه.

 

پس می بينيد كه از يكسو واضح است كه بخشهايی از اصلاح طلبان ، قصد بهره برداری از موقعيت خانم عبادی را داشته باشند ، اما از سوی ديگر اميدوارم كه ايشان ، همچنان با حفظ استقلال خود ، تن به اين بازی ندهند.

اميدوارم اين توضيحات ، تا حدودی علت پشتيبانی من را روشن كرده باشد ، اما واقعيت اين است كه اين امكان نيز وجود دارد كه خانم عبادی ، راه ديگری برود. بهر صورت، به باور من و از ديد من بعنوان كسی كه خواهان سرنگونی اين حكومت و برقراری يك حكومت سكولار و دمكراتيك در ايران هستم ، اين جايزه ، نشانی از يك پيروزی برای جنبش دمكراسی خواه مردم ايران است در مقابل كليت حكومت اسلامی . اعطای اين جايزه ، شايد مردم را از خمودگی ناشی از سركوبهای اين ماههای اخير ، بيرون بياورد و عزم آنها را در تحريم انتخابات مجلس هفتم، جزم تر كند وروحيه ی مردم ايران را در پيشبرد جنبش دمكراسی خواهی ، تقويت كند وهمچنين در زنان فعال عرصه های گوناگون ، در راهی كه می روند ، عليرغم فشارها ی داخلی ، اعتماد بنفس بيشتری ايجاد كند.

با احترام

نيلوفر بيضايی ، ١١اكتبر ٢٠٠٣

 ^

 © 2003 by niloofarbeyzaie@gmx.at

Diese Seite ist Teil eines Framesets [this page is part of a frameset]
LOAD FRAMESET